© Elizabeth Felicella – Yale University Art Gallery

Louis Kahn’ın ilk büyük projesi olarak bilinen Yale Üniversitesi Sanat Galerisi (Yale University Art Gallery) 1953 yılında tamamlanmış. Amerika’nın ilk üniversite müzesi olan Yale Üniversitesi Sanat Galerisi’nin (YUAG) ana binası olarak işlev gören yapı kampüsün -ve şehrin- sanat merkezinin göbeğinde yer alıyor. New Haven’ın en işlek ticari caddelerinden Chapel ve York caddesinin kesişiminde bulunan müze yapısı; Paul Rudolph’un tasarladığı mimarlık fakültesi binası Rudolph Hall (ilk açıldığı zamanki adı ile Art and Architecture Building), yine Kahn tarafından 1974 yılında tasarlanan Yale Center of British Art ve Drama okulunun komşusu.

© Samuel Ludwig

Yale Üniversitesi Sanat Galerisi, 4 mimar tarafından tasarlanmış üç tarihi öneme sahip binadan oluşan bir kompleks. Sanat ve mimari alanda dünyanın en önde gelen üniversitesi olan Yale Üniversitesi’nin sanat müzesi olan YUAG, 17. yüzyılın ortalarında Amerikalı sanatçı John Trumbull’un eserlerinin büyük bir kısmını üniversiteye bağışlaması sonucunda açılıyor. Müzenin koleksiyonunun zamanla genişlemesiyle birlikte sırasıyla Trumbull, Street ve Swatwourh Hall isimli müze binaları inşa ediliyor. İlk inşa edilen ve günümüze kadar gelemeyen tek bina olan Trumbull Hall, John Trumbull’un kendisi tarafından tasarlanan neoklasik bir yapı.  Chapel Street üzerindeki ilk yapı Peter Bonnet Wright tarafından tasarlanan Street Hall. Üniversitenin karakteristik neo-gotik mimarisine uygun olarak tasarlanan yapıyı inşaatına 1926 yılında başlanan ve Egerton Swartwout’un tasarladığı Swartwout Hall takip ediyor.

© Samuel Ludwig

Swartwout Hall’un yanında yer alan Louis Kahn’ın ek yapısı ise yine müzenin genişleme ihtiyacının bir sonucu. Kahn, üniversitenin mimarlık okulunda akademisyrn olarak 1947 yılında göreve başlıyor. Dönemin dekanı George Howe tarafından 1951 yılında görevlendirilen Kahn’ın tasarımı okulun ilkesel duruşunu da simgeleyen bir mimari eser. Özellikle Paul Rudolph, Phillip Johnson, Josef Albers gibi mimarların öncülüğünde modern ve avantgart mimari akımları temsil eden bir okul olan Yale’in yeni sanat, sanat tarihi ve mimarlık departmanlarının bulunacağı bu bina mimarisi ile okulun eğitimsel ve formal olarak tarihselcilikten kopuşunun bir göstergesi.

© Samuel Ludwig

Kahn’ın tasarımını özgün kılan en önemli özelliklerden biri yapının farklı cephelerinde takındığı birbirinden tamamen farklı iki tutum. Müzenin ana girişinin bulunduğu ve Kahn’ın eklentisinin eski müze binası Swartwout Hall ile birleştiği güney cephesi tamamen tuğla ile kaplanmış ve cephede hiçbir açıklığa yer verilmemiş. Oldukça sade olan müze girişi bu cephenin yanında adeta kendini saklıyor. Öte yandan, Rudolph Hall’a bakan batı cephesi ise boydan boya cam kaplı cephesi ile öne çıkıyor. Bu cam-cephe karakterinin devam ettiği kuzey cephesi ise heykellerin sergilendiği bir avlu-bahçeye açılıyor.

Kahn’ın ek yapısı günümüzde müzenin lobisini ve koleksiyonun büyük bir kısmını bulunduran ana sergi hacmi görevinde. Ancak yapının fonksiyonu kullanıma açıldığı yıllarda bundan daha farklıymış. Üniversite, yeni sergi ve tasarım merkezi olarak gördüğü müzenin yeni kanadı için sergi alanı ve derslik olarak kullanılabilecek esnek mekanlar istemiş. Müzenin güney cephesine yerleştirilmiş alanlarda mimarlık stüdyoları bulunuyormuş.

© Samuel Ludwig

Müzenin tasarımı yapının farklı amaçlar için kullanılabilmesine olanak sağlıyor. Yeni hacmin merkezine yerleştirilmiş merdiven, şaftlar ve tuvaletlerin bulunduğu çekirdek sayesinde binanın iki tarafından kesintisiz ve açık mekanlar oluşturulabilmiş. Bu bağlamda Yale Üniversitesi Sanat Galerisi için Kahn’ın ilerleyen yıllardaki projelerinde görülen servis eden ve servis edilen mekanlar ayrımının temellerinin atıldığı proje denebilir.

© Samuel Ludwig

Kuşkusuz Yale Üniversitesi Sanat Galerisi’nin en dikkat çekici unsuru Kahn ve uzun dönemler ofisinde çalıştığı ve birlikte bir çocuğunun da olduğu Anne Tyng tarafından geliştirilmiş uzay kafesi strüktürü. Müzenin iç mekanlarında kolonsuz olarak uzun açıklıkların geçilebilmesi için geliştirilen bu döşeme sistemi müzenin iç mekan karakterini baştan yaratıyor. Dört-yüzlü (tetrahedral) elemanlardan oluşan bir örüntü şeklinde ilerleyen beton döşeme yapının mekanik ihtiyaçlarına da cevap olmuş. Havalandırma ve ısıtma boruları dörtyüzlü yüzey ile düz döşeme plağının arasına yerleştirilmiş. Bu ikonik tavan planında Buckminster Fuller’ın ve Kahn’ın Roma seyahatinin izlerini görmek mümkün.

Tavan planı

Yapı elemanlarının hem strüktürel hem de görsel olarak kullanılması üçgen döşeme plağı ile sınırlı kalmamış. Tarım deposu olarak kullanılan bir siloyu andıran silindir şeklindeki beton merdiven kulesi de müzenin içindeki heykelsi bir dokunuş. Silindirin en uç noktasında yer alan üçgen şeklindeki beton ise Aya Sofya’ya referans veren bir sembol. Silindirin içindeki terrazzo kaplı merdivenler ise üçgen şeklinde yukarı çıkıyor ve hem müzenin tavanını hem de bu üçgen formu taklit ediyor. Kahn, müzenin merdivenleri için “insanların merdiveni kullanmak isteyeceği şekilde tasarlandı.” diyor.

© Samuel Ludwig

Yale Üniversitesi Sanat Galerisi, 2006 yılında Ennead Architects ve Polshek Partnership tarafından restore edlmiş. Kahn’ın cam cephede kullandığı malzemeler, iklim kontrolünü daha iyi sağlayabilecek modern materyaller ile değiştirilmiş.

The post Yale Üniversitesi Sanat Galerisi (YUAG) appeared first on Arkitektuel.

Çin’in Moğolistan sınırına yakın bir bölgesinde bulunan Ordos şehri için 2005 yılında yeni bir imar planı çıkarıldı. 1.5 milyon nüfuslu Ordos, 2012 yılında BBC tarafından ‘Çin’in en büyük hayalet şehri’ olarak tanımlanıyordu. Yerel yönetim, şehrin bu hayalet algısından kurtulması adına tasarladığı yeni imar planı çerçevesinde, şehre yeni bir müze yapılmasını istedi. MAD Architects’in tasarladığı Ordos Müzesi, şehrin yeni simgesi olarak kentin kimliğini değiştirmeyi amaçlamaktadır.

© Shu He

Ordos Müzesi, Buckminster Fuller’ın jeodezik kubbelerinden yola çıkılarak tasarlanmıştır. Yapının Çin’in zorlu kış şartlarına ve kum fırtınalarına dayanabilmesi adına, MAD tarafından metalik bir kabuk önerilmiştir. Bu organik kabuk, yapının tamamını sararak binaya kompaktlık kazandırmaktadır.

Binanın iç mimarisi, yukarıdan ışık alan havadar bir mağaraya benzetilmiştir. Binanın girişi galeriler ve sergi alanı arasında bir boşluk tanımlamaktadır. Bu boşluk, yapının çatısındaki açıklıklar tarafından aydınlanmakta ve iki alan arasındaki ulaşım köprüler ile sağlanmaktadır. Yapının içine yerleştirilmiş, doğal ışık alan bahçe ise, binanın içindeki ofis ve araştırma alanları için güzel bir çalışma ortamı sağlamaktadır.

© Shu He

Toplam 27,760 metre karelik bir alan üzerine yerleşen müze binasının organik kabuk şekli, 40 metreye dek yükselmektedir. MAD Architects, yapının mimarisini ‘tanıdık ancak bağımsız’ olarak tanımlamaktadır. “Ordos Müzesi ya çölün üzerine başka bir gezegenden gelmiş ya da tarih boyunca zaten oradaymış gibi.”

© Shu He

Her ne kadar müze sıra dışı bir forma sahip olsa da, binanın iç mimari çözümleri sayesinde olabildiğince kullanışlı iç mekanlar üretilmiş. Organik, kavisli dış kabuğun içinde siyah ve beyaz bir iç mimari tercih edilmiş. Mekanları olabildiğince efektif kullanabilmek adına bazı iç mekanlar havada durmaktadır.

© Shu He

Müze, çok büyük açık iç mekanlar bulundurmaktadır. Plan düzleminin ortasına yerleştirilmiş büyük merkezi açıklıklar şekil değiştirerek galeri alanlarını oluşturmaktadır. Yapının organik tavrı iç mimarisine de yansımıştır. Müzenin cephesindeki açıklıklar bile sıra dışı ve beklenmediktir.

Kesit

Ordos şehrini geliştirmek adına önceden planlanan bazı dönüşüm projeleri ekonomik nedenler yüzünden başarılı olamamıştır. Ai Weiwei ve Herzog & de Meuron gibi bazı ünlü mimarlık ofislerinin de tasarımlarının aralarında bulunduğu projeler ya gecikmiş ya da tamamlanamamıştır. Ancak Ordos Müzesi, bu projelerin aksine planlanan zamanda, önemli bir sorun olmadan tamamlanabilmiştir.

© Shu He

The post Ordos Müzesi appeared first on Arkitektuel.

©flickr: Rodrigo Maia

©flickr: abdallahh

Buckminster Fuller, Biyosfer Montreal’in inşasından önceki 20 yıl boyunca jeodezik kubbelerin strüktürel yapısını ve tasarımını deneyimlemiş, ve tüm deneyimlerini de 1967’de ABD Pavyonu’nu tasarlamak üzere kullanmıştır. Buckminster Fuller, jeodezik kubbeleri her türlü mimari yapıda kullanılabilecek, sürdürebilir, kolay inşa edilen ve fonksiyonel bir sistem olarak görmektedir. Bu nedenle ABD Pavyonu’nun yapımında da bu dinamik ve yenilikçi sistem kullanılmıştır.

©flickr: Dan Sorensen

76 metrelik bir çapa sahip olan küresel yapı,çok büyük bir hacmi içinde barındırmaktadır. Geometrik olarak yirmi-yüzlü eşkenar üçgen biçimli çelik birimlerin bir araya gelmesiyle oluşturulmuştur. Bu çelik elemanlar, akrilik paneller ile kaplanarak, kubbenin içerisine gelen ışık miktarı ve kubbenin içerisindeki ısı kontrol edilmeye çalışılmıştır.

©flickr: Ehsan

1976 yılında çıkan bir yangın sonucunda, yapıyı kaplayan akrilik panellerin büyük bir kısmı yanarak deforme olmuştur. Bu yangının ardından kubbe kaplanmayarak çıplak bırakılmıştır. Bu her ne kadar mimarın orijinal kararı olmasa da, yarattığı transparan görüntü esere farklı bir anlam kazandırmıştır.

©flickr: Richard Winchell

Bu büyük jeodezik kubbenin oluşturduğu hacmin içerisine ise, 7 katlı bir sergi binası bulunmaktadır. Bu serge binası farklı kotlardaki platformlardan oluşarak, her platforma yürüyen merdivenler aracılığıyla ulaşılmaktadır. 1990 senesinde ise Kanada Hükümeti tarafından satın alınan bu devasa yapı, ekolojik bir müze olarak hayatına devam etmiştir.

The post Biyosfer Montreal appeared first on Arkitektuel.