Mimarlığı ele aldığımızda ise insanlığın özgün istekleri doğrultusunda doğan fonksiyon, sağlamlık ve estetik çerçevede şekillenen düzenleri oluşturabilme bütünüdür diyebiliriz. Mimarlığın sosyal, antropoloji, kültür, ekonomi ve bunun gibi birçok parametreyle olan ilişkisi onu çok boyutlu bir yapıya dönüştürür. Salt gerçek bulundurmayan kuram, mimarlığın bu yönüyle ilişkilidir. Belli bir fikir beyan eder ancak bu genel geçer, ispatlanamayan, birey ve zaman bazlıdır. Mimarlığın içinde olan tüm bu parametrelerin değişkenliğiyle kuramlar da şekil alır. Sürekli evrilir, dönüşür, genişler, karmaşık bir yapıya bürünür. Örneğin; bir sanatçının yakalamak istediği bağlam doğrultusunda yaptığı resmi herkesin farklı yorumlayabilmesi gibi. Sanatçının benimsediği bağlam burada reel mimarlıktır. Resmini içinde bulunduğu psiko-sosyal durumla somutlaştırır. Resmi yorumlayan herkesin görüşü farklıdır. Bu da sorgulayan, anlam arayan, kuramsal yaklaşan bir olgudur.

İnsan, hayatı boyunca belirsizlikten korkmuş ve anlamlandırma gayesine bürünmüştür. Geçmişte yaşanan doğa olaylarına tanrılar atayarak her olay için bu tanrılarla ilişiklik kurmuşlardır. İnsan kavramsallaştırmaya duyduğu ihtiyaçla bir şeyi sindirebilir duruma gelir. Bu anlamlandırmayı ise günümüzde mimarlık ve kuram ilişkisinde görebiliriz. Soyut bir düşünceyi somutlaştırmak ya da somut olanı soyutlaştırmak bizi elle tutulur bir sonuca götürür. Kuram, tek bir gerçeği ya da doğruluğu savunmaksızın mimariyle bir bütün oluşturduğunda daha anlaşılır bir hal alır. Var olanı anlamak adına kuram bir aracıdır. Kuramsal yaklaşım daha matematiksel, sistematik, belli bir şeye dayandırılan öngörmelerden oluşurken, reel mimarlık daha çok sosyal yönlüdür. Kuramsal düşünce dünyanın mimarlık- mimarlık dışında nasıl olduğunu ve neden öyle olduğunu sorgularken, reel mimari, yaratıcısı tarafından söylemsel bir düşünce ortaya koyar. Bu iki yaklaşım da yanlış değildir. Birbiri içinde zaten bağlantılıdır, her ikisi de birbirini kuvvetlendiren pragmatik savlardır.

Geçmişten günümüze birçok mimarlık kuramı ortaya atılmıştır. Çoğunlukla mimarların ele aldığı kuramlar daha çok rağbet görmüştür. Vitruvius’tan Alberti’ye kadar bir rehber niteliği taşıyan bu kuramlar, geçmiş ve günümüze ışık tutmayı sağlar. Ayhan Usta’nın da dediği gibi “Mimarlık Üzerine On Kitap kitabı mimarlığın Kur-an’ıdır.” Ancak bu izlenmesi gereken tek ve doğru yol gibi gerçekliğin göstergesi değildir.Örneğin; modern siyaset kuramının kurucuları olan Locke ve Hume’un düşünceleri de siyasetin bire bir işleyeceği bir düzeni iddia edemez. Bu bağlamda insan kendi düşünceleri doğrultusunda hem peygamber hem de tanrı olmalıdır. Gerçekleri tebliğ etmekte, hem de onları yeniden biçimlendirmelidir.

Kuram düşünülmüş şeyler üzerine tekrar düşünmektir. Mimarlık ve kuram birbirinden beslenmeli ve barınmalıdır. İki disiplin iletişim halinde olmalı ve uygulama-kuram, kuram-uygulama döngüsü süregelmelidir. Mimarlık tarihini ve ideolojiyi anlayabilmek için dönemin kuramlarına dönüp bakılmalıdır. Kullanılacak bilgiler, yeni yaklaşımlar, üslup-hareket üzerine yorumlar, tüm uygulama yaklaşımları kuramlarla birlikte ele alınmalıdır.

Kaynaklar

• Söylem ve Kuram- Mimarlık Bilgi Alanının Sınırlarını Çizmek, Uğur Tanyeli
• Mimarlık ve Kuram , Ülker Seymen
• Mimarlığı “Sosyolojik Olarak” Anlamak , Aralık/2012

The post Mimarlıkta Kuramın Gerekliliği appeared first on Arkitektuel.

Ville Radieuse bir diğer adıyla Radiant City, uygulanmamış olsa da Le Corbusier’nin en önemli şehircilik projelerinden bir tanesi. Le Corbusier, daha önce üzerine çalıştığı Ville Contemporaine ve Plan Voisin projelerindeki başarısızlığı üzerine, yeni bir vizyon ile Villa Radieuse’yü tasarladı. Proje ilk olarak 1924 yılında ortaya çıktı, 1933 yılında ise Le Corbusier’nin aynı isimli kitabında yer aldı.

© land8.com

Le Corbusier, mimarlık hayatı boyunca şehirleri daha yaşanabilir, işleyen ve güzel yerler haline getirmeye çalışmış ve pek çok proje ile ideal şehir dokusunu üretmeye çalışmış. Ebenezer Howard ve Frank Lloyd Wright gibi büyük isimlerin şehir planlarından da etkilenen Le Corbusier, ütopik plancılığa kendi yorumunu getiriyor. Mevcut kentleri çağın koşullarına uydurmaya çalışıyor ve doğa, kent, insan uyumuna dikkat çekerek yeni şehirler tasarlamayı hedefliyor. Bu bağlamda pek çok şehircilik projesi deneyen Le Corbusier’nin en önemli projelerinden biri Ville Radieuse. Le Corbusier’nin özellikle Ebenezer Howard’ın The Garden City (Bahçe Kent Modeli) projesinden esinlendiği söylenebilir.

© land8.com

Ville Radieuse, Türkçe’ye Işıldayan Şehir olarak çevrilebilir. İşlevsel bir ulaşım ağı, geniş yeşil alanlar ve bolca güneş ışığı alan yaşam alanları öneren proje hem yeni bir yaşam standardı hem de yeni ve daha iyi bir toplum öneriyor. Buna ek olarak, Ville Radieuse, aynı John Locke’un tabula rasa (boş levha)* önermesinde olduğu gibi bir hiçliğin içinden ortaya çıkmış. Projenin inşa edilmesi için belirlenen alanda yıkılmış vernaküler Avrupa şehirlerinin kalıntılarından başka hiçbir şey yok.

© iamyouasheisme.wordpress.com

*Tabula Rasa: “John Locke, insan zihnini, ilk doğduğu anda boş levha, başka bir söylemle “tabula rasa” olduğunu söyler. Tabula Rasa görüşü Locke’u, her şeyin doğuştan belli olduğunu savunan kaderci filozoflardan ayırır. Locke, dünyayla ilgili fikir edindiğimiz ampirik bir teori ortaya atmıştır. İnsan zihninin, tecrübelerin üzerine geliştiğini söyler. Locke’a göre, doğuştan gelen bir bilgi yoktur, insan tüm bilgiyi duygu ve deneyimleri ile kazanır.”

“Günümüzde şehirler geometrik bir düzen ile tasarlanmadıkları için ölüyor. Gerçek bir geometrik düzenin sonucu tekrardır. Tekrarın sonucu ise standarttır. İşte bu kusursuz formu oluşturur.” Katı ve totaliter bir yapıya sahip olan yeni kent projesi tamamen simetrik, düzenli ve standartlaştırılmış. Prefabrike ve birbirinin aynısı yüksek yapılar Le Corbusier’nin şehrinin temelini oluşturuyor. Kartezyen bir grid sisteme eşit aralıklarla yerleştirilmiş yüksek konut yapıları geniş bir yeşil alanın üzerine oturuyor. Bu sistem sayesinde şehir büyük bir yaşayan makineye dönüşüyor.

© land8.com

Işıldayan Şehrin en önemli özelliklerinden bir tanesi de şehrin belirli bölgelere ayrılması (zoning). Kentin içindeki farklı fonksiyonlar arasında çok keskin bir ayrım var; ticari, konut ve eğlence alanları birbirinden tamamen ayrılmış durumda. Şehrin ticaret merkezi kentin göbeğinde, en merkezi bölgesinde yer alıyor ve burada 200 metre yüksekliğe varan yekpare, heybetli gökdelenler var. Bu devasa yapılar 800 çalışanın görev yapabileceği iş merkezleri. Şehrin ana ulaşım noktası da yine bu merkez. Şehrin geri kalan kısımlarına giden ulaşım hatları bu bölgeden dağılıyor. Bu hatlardan en önemlisi, daha dış bölgelerde yer alan konut bölgelerine yayılan geniş metro ağı.

© fondationlecorbusier.fr

Konut bölgeleri, merkezin dışında yer alıyor ve Unites adı verilen prefabrike apartman binalarından oluşuyor. Dikey bir köy olarak işleyen her bir apartman 50 metre yüksekliğe sahip ve 2,700 kişiyi barındırıyor. Apartmanların giriş katında yemek ve çamaşır hizmetleri veren mekanlar bulunurken, çatı katında ise kreş ve yüzme havuzu tasarlanmış. İki Unite’in arasında yeşil bir park var.

© guerrillasemiotics.com

Le Corbusier, Villa Radieuse’de ortaya çıkardığı fikirleri, Paris, Antwerp, Moskova gibi Avrupa şehirleri ve Fas ve Cezayir gibi Kuzey Afrika ülkeleri için geliştirdiği önerilerde kullanmış. 1949 yılında Hindistan’ın Punjab şehrinde, geliştirdiği katı bölgelendirme sistemini ve geometrik plan düzenini uygulama fırsatı bulmuş. Le Corbusier’nin Ville Radieuse’de kurduğu katı düzen, gelecekte inşa edilen pek çok kentin ilham kaynağı olmuş.

Bu kentlerin başında Brezilya’nın başkenti Brasilia geliyor. Ville Radieuse’nin önerdiği tabula rasa felsefesinden yola çıkarak bomboş bir arazi üzerinde yükselen Brasilia Lucia Costa ve Oscar Niemeyer tarafından tasarlanmış. Brezilya’nın yetiştirdiği en ünlü mimarların başında gelen ikili tasarladıkları kent planında kusursuz bir geometrik düzen, birbirinin aynısı konut üniteleri ve keskin bir fonksiyonel ayrım tercih etmiş. Tamamını Brezilya hükümetinin finanse ettiği kentte Le Corbusier’nin ilkelerini kullanarak toplumsal eşitlik ve adalet olguları sağlanmaya çalışılmış.

© Nicholas Iyadurai

Ville Radieuse her ne kadar uygulanmamış bir proje olsa da, Le Corbusier yarattığı kentten filizlenen fikirleri başka projelerinde uygulamış. Marsilya’da bulunan bir toplu konut projesi olan Unite d’Habitation bunların en önemli örneklerinden.

© Wikimedia Commons

Ütopik mimari ve ütopya şehirler günümüzde bile oldukça tartışılıyor. Ütopyaların varlığı ve öznelliği gibi olgular ütopya şehirlerin inşa edilmesini imkansız kılıyor. Ville Radieuse de ütopya şehirlere yapılan eleştirilere fazlasıyla maruz kalmış bir proje. Her ne kadar sağlıklı yaşam, trafik, ses, kamusal alan ve ulaşım gibi çok önemli noktalara kafa yormuş olsa da, Le Corbusier’nin atladığı pek çok nokta var. Evlerin bir örnekliği, yaşamın standartlaştırılması gibi pek çok öneri insan hayatıyla uymadığı için eleştirilmiş.

© The Pruitt-Igoe Myth

Le Corbusier’den etkilenen şehirler de bu eleştirilere maruz kalıyor. Brasilia örneği bunlardan en belirgin olanı. Brasilia’da kurulan kent düzeni, kentte yaşayanlar için yeterince kamusal alan bulunmaması ve şehrin dışına itilen konut alanlarının birer suç ve sefalet mahaline dönüşmesi savları üzerinden sıkça eleştirilmiş ve projenin pek çok kısmı ya yeniden tasarlanmış ya da yıkılmış.

The post Ville Radieuse appeared first on Arkitektuel.