©Pedro Kok

Sao Paulo Sanat Müzesi (MASP), Brezilya’daki modern mimarinin en önemli örneklerinden -aynı zamanda Sao Paulo kentinin yenilenme sürecinin ikonlarından. Yapı, İtalyan mimar Lina Bo Bardi tarafından tasarlandı. MASP, Bo Bardi’nin en ünlü ve önemli işlerinden bir tanesi. 1968’de tamamlanan müze karmaşık olmayan bir mimariyle şehirde oturduğu yeri kültürel olarak canlandıracak bir sanat konteynırı düşüncesiyle tasarlanmış.

©Inigo Bujedo Aguirre

Lina Bo Bardi’ye ilk sanat müzesinin tasarlama görevi verildiğinde tek girdi şehrin alçak kısmındaki yapının alandaki diğer yapıların görüşlerini engellememek. Şehrin meclisinde belirlenen bu kuralın amacı Sao Paulo’da önemli bir toplanma mekanı haline gelmiş olan Avenida Paulista’nın (şehrin kültür ve finans caddesi) karakterini korumak. Lina Bo Bardi bunun üzerine basit fakat oldukça güçlü bir çözümle üretmiş projeyi. Mimar yapıyı ortasından keserek bir yarısını alanda bulunan meydanın altına gömüyor; diğer yarısını ise havaya kaldırıyor. Böylece şehrin önemli meydanlarından biri (Terraço do Trianon) açık ve boş bir şekilde bırakılıyor ve modernizmin ikonik yapılarından  Sao Paulo Sanat Müzesi ortaya çıkıyor.

©MASP

Proje başlangıcından itibaren Sao Paulo Sanat Müzesi, siyasal çevreler etrafında yayılmaya, tepkiler almaya başlıyor. Bo Bardi bu sorunu vali ile gizli bir anlaşmayla izin alarak çözüyor fakat proje geliştikçe yapının tasarımına yön veren vizyonun şehrin kültürel ve siyasal çevrelere ait olmadığı anlaşılıyor. Fakat Bo Bardi arazinin insanlara ve şehre ait olması gerektiğini savunmaya ve tasarımı bu şekilde sürdürmeye devam etmiş. Lina Bo Bardi alanda bir tür “yaşayan müze” yaratmayı hedefliyordu. Doldurduğu kamusal alanın tamamını şehre geri kazandıran ve müzenin kültürü sergileyebilecek ve bu meydan üstünde bir çeşit sahne olabileceğini savunan radikal düşünceyi de kucaklayan bir tasarım amacındaydı.

©Markus Lanz

Sao Paulo Sanat Müzesi’nin anıtsal estetiği aslında ustalık gerektiren bir teknik tasarımından geliyor. Bunun sebebi yapının dilini yapının strüktürel netliğinin belirlemesi. Müze öngerilmeli iki devasa beton kirişin, aynı büyüklükte ayaklara oturtulmasıyla oluşturulmuş. Caddeye paralel yükseltilmiş bir kütle bu devasa sistemle taşınıyor. Bu ana kütle, müzenin sergi ve yönetim mekanlarını barındırıyor.Yapının zemin üstündeki bu kesiti, gömülü olan kısma cam bir asansörle bağlanmış. Bilinçli bir şekilde şu şekilde bir rota kurguluyor Lina Bo Bardi: müze, şehir ve tekrar müze. Bu kurguyla sanat eserinin onu yaratan insandan ve bağlamdan bağımsız şekilde var olabileceği ve müzeyi ziyaret etme deneyimini şehir politikaları içerisinde değerlendirme fikrine meydan okuyor. 

©Paolo Gasparini

Bo Bardi politika ve sanat hakkındaki bu söylemini ana sergi alanlarına da taşımış -modernist açık planın yıllar boyunca sanat eserleri arasındaki hiyerarşiyi tekrar tanımlayan sergi alanlarına. Ziyaretçiler asansörden sonra doğrudan, eserlerin asıldığı ve eserler arasında belirli bir ilerleme olmadan dolanma gerektiren bir mekana çıkıyor. Bu mekan: “Her bir sanat eseri, kendi alanını yaratmak üzere sergilenmiş; eserlerin oradan oraya gezen kaderlerini ve daha da önemlisi geleneksel çerçevelenme şekillerini eksilten bir teşhir kurgusu.” şeklinde tanımlanmış.

Sergilenen eserler cam paneller arasına gömülmüş ve bir beton bloğa oturtulmuş. Havada asılı gibi sergilenen eserler, serginin özgürleştirilmiş kaosu düşüncesini güçlendiriyor ve yapının  havada asılı karakterini taklit ediyor. Bo Bardi’nin, insanların yerleşmiş sanat fikirlerini tekrar sorgulaması hedefiyle kurguladığı sergi düzeni, 1990’dan beri maalesef geleneksel duvara asılı eseler şeklinde devam etmiş (mimarın eşi kuratörün emekli oluşuyla).

©Inigo Bujedo Aguirre

Yapının, tamamı ve sergi alanlarıyla Bo Bardi sürekli hafiflik ve kitle arasındaki güçlü diyaloğu hatırlatıyor. Teras (meydan) kısmından yapının ağrılığı sezgisel olarak görünür, fakat duyusal olarak bir o kadar kayıp. “Yapının galerileri altındaki meydanda yürüyen yayalar üstlerinden stüktürün ağırlığını hiçbir şekilde hissetmiyor; sanki güneşin önünden bir bulut geçiyor ve onlara bir süreliğine bir serinlik sağlıyormuş hissi yaratıyor.” Yapıdaki gerilim mimarın modernist ve brütalist ögeleri yanyana koymasından kaynaklanıyor. Bu gerilim mimari estetik açısından etkileyici bir eser çıkmasına yol açıyor tam da Bo Bardi’nin akımları çakıştırmasıyla beklediği gibi.

©Flickr: Rodrigo Soldon

Bir açıdan camla kaplı açık plan şeması Uluslararası Stil’e (International Style) ait. Başka bir açıdan yapının devasa ayakları ile stüktürel sistemi brütalist harekete ait -yapının yapıldığı yıllar bu akımın altın çağı. Bo Bardi birbirinden bambaşka olan bu elemanları çekinerek kullanmak yerine bu çelişkelere dikkat çekiyor: ayakları cart kırmızı ya boyuyor ve  döşemeleri incelterek camın yatay elemanlarını uzatıp görsel olarak öne çıkarıyor. Bu iki fikrin karşılıklı etkileşimi yapıda dramatik bir etki yaratıyor. Sao Paulo Sanat Müzesi’nin geleneksel estetiği yeniden düşünen yenilikçi tasarımı aynı zamanda Brezilya’nın beton modernizmine de kulak veriyor. 

©Flickr: Rodrigo Soldon

Eleştirilere ve karşı çıkan düşüncelere maruz kalsa da Sao Paulo Sanat Müzesi, Lina Bo Bardi’nin hem müze hem de bir toplanma mekanı olma vizyonunu gerçekleştiriyor. MASP bu açından mimarların eşitlikçi değerleri ve sosyal sorumluluğu tasarımlarıyla teşvik edişlerine bir örnek niteliğinde. Müze, aynı zamanda brütalist akımın kentsel bir durumu mimariyle geliştirmek üzere yarattığı en iyi örneğini de gösteriyor.  Bo Bardi’nin eseri, sanatın politik boyutlarına bir eleştiri niteliği olma özelliğine de sahip. Modern mimarlık tarihinin kurgusal ve estetik açısından oldukça önemli eserlerinden bir tanesi.

The post Sao Paulo Sanat Müzesi appeared first on Arkitektuel.

©Pedro Kok

Mimaride yaratıcı çözümleriyle dikkat çeken Brazilyalı mimar Lina Bo Bardi tasarımı SESC Pompeia Fabrikası (SESC Pompeia Factory), 1977-1986 yılları arasında yapılmış. Yapı, Sao Paulo’da çokça bulunan fabrikalarından birinin eğlence/dinlence merkezi olarak tasarlanmış. SESC Pompeia yapıldığı zamanın Brezilya’sında kentsel değişimin simgesi ve modern mimariye ‘ulaşılmaz’ olarak düşünüleni katan bir yapı.  

Yapının mimari ve arkadaşları / ©Eduardo Simoes

Fabrikanın açılmasıyla SESC (Serviço Social do Comércio – İş Kuruluşları Sosyal Servisi) adlı develete bağlı olmayan, işçilere sağlık, spor ve kültürel aktivite imkanı sağlayan kuruluş, hem fabrika işçilerine hem de tüm Sao Paulo kentine yepyeni bir rekreasyon merkezi kazandırmış oldu. Lina Bo Bardi’nin son işlerinden biri olan merkez, aynı zamanda Bo Bardi’nin film, resim, gazetecilik, mobilya tasarımı, moda ve aktivistlikten kendine kattığı bilgilerle mimarlığa dönüşünü de simgeliyor. 

©Marcelo Ferraz

SESC Pompeia aslında bir çeşit ‘mikro-şehircilik’ olarak da düşünülebilir. Yapının programı bir şehirde olmak, kamusal alanda vakit geçirmek ve kolektif aktivitelerde bulunmak ile ilgili tüm aktivitileri barındırmayı amaçlıyor.

Proje, bir çeşit yığılma olarak planlanmış -programların, insanların yığılması. Bu yığılma sonucu ortaya çıkana müdahele ediyor Lina Bo Bardi -mimari bir operasyon ile. “Yapı, mimari müdehele ve birçeşit mimari icat.” Philippe Blanc.

©Inigo Bujedo Aguirre

Lina Bo Bardi’nin işleri genel anlamda bulunduğu alanda yaratma potansiyelini sonuna kadar inceleyen, istenileni gerçekleştirmek üzre yapıya boşluğu ve sesi sağlayan bir karaktere sahip. Bazı yapılarında bu mekanlar ‘çirkin’ ve ‘bitmemiş’ olarak nitelendirilebilicek şekilde bırakılıyor. Bunun sebebi Bo Bardi’nin mekanı kullanıcıların kendi çabalarıyla yeniden inşa etmesine izin vermek. SESC Pompeia da bunun örneklerinden biri. Fabrika, Sao Paulo’da halkla birlikte yeni bir lokal hareketi öneren, bunu modern mimariye uyarlayan bir çalışma.

©Markus Lanz

SESC Pompeia, eski zeytinyağı fabrikasının fıçı üretim kısmına ait olan kütleyi kullanıyor ve buna iki adete dikey yapı ekliyor. Bu iki kule, yapıya üst kotlardan geçen yürüyüş yollarıyla bağlanmış. Bunun aksine fabrikanın birçok mekanı zemin kotunda kurgulanmış. Bo Bardi, varolan fabrikanın karakteristiğini büyük bir ölçüde korumayı amaçlıyor.

©Mimi Maki

Arazide varolan mekansal kaliteleri korumak amacıyla, yapıda büyük hacmin içine, istenilen objenin serbest bir şekilde yerleştirilmesine odaklanılmış. Bu nedenle yapıda ana salon ile kütüphaneyi, galeri alanlarını, dinleme odasını ve bunların hepsinin önünden geçen nehri birbirinden ayırmak için incecik bir beton stürktür kullanılmış. Merkez, eski fabrikanın mekanlarıyla iki yeni hacimde ev etrafında, tenis kortu, havuz, atölyeler, kütüphane, oturma odası, sergi alanı, oditoryum, restoran ve güneşlenme alanını barındıyor.

©WikiArquitectura

SESC Pompeia’nın ilginç mekanlarından birisi Lina Bo Bardi’nin kurguladığı tiyatrosu. Fabrikada yaratıcı süreçleri içinde barındıran kütleler için açık hacimler düşünülmüş. Merkezin tiyatrosu, geleneksel tiyatro formundan kopup tasrımını tekrar irdeliyor.

Tiyatro kısmında seyirci daima başka bir seyirci topluluğunun önünde. Bunun amacı doğaçlama tiyatroya sevk etmek. Seyirci grupları kendi önlerindeki senaryolara göre doğaçlama oyunlar ortaya koyuyor.

©Markus Lanz

Proje aynı zamanda içinde yeni bir ‘fabrika sokağı’ barındırıyor. Burası bazı performanslara mekan sağlayan bir alan olmasının yanı sıra fabrikanın içindeki kütlelerin arasında bu ‘şehri’ dolaştıran bir rota. Hafif eğimli yürüyüş yolu, kültürel ve servis alanlarının içinde daha korunaklı olan mekanlara yönlendiriyor ziyaretçiyi -havuz ve spor alanları. Yapının kütlelerini gezdiren ‘sokak’ bir tür parkur olarak tasarlanmış. Bu parkulara bri buluşma noktası da tasarlanmış.

©Pedro Kok

SESC Pompeia’nın orijinal strüktürü betonarme ve yığma. Zamanın göre oldukça üst bir teknolojiyle yapılmış eski fabrika. Yeni projede eski strüktüre çok müdahele edilmeden ve yeniden şekil verilmesi istenmiş. Yapının strüktürüne iç sokağın gerektirdiği altyapısal ögeler için müdahele edilmiş. Fabrika inşa edilebilirlik açısından ikiye ayrılmış projede; Arroyo de las Aguas Pretas olarak inşa edilemeyen alan ve fabrikanın havadaki yürüyüş yolları. İnşa edilemeyen alan kapsamında fıçı fabrikasının eski hangar kısmının korunması, yeni topoğrafya yaratılmaması ve mimarın iki alanda inşa etmesine izin verilmesine karar kılınmış.

©flickr user DAW

Lina Bo Bardi’nin yapının fonksiyonlarını arttıran yaklaşımıyla da birbirleri arasında belirli bir mesafe olan ve varolan la dikey bir sirkülasyon ilişkisi kurması gereken iki hacim düşünülmüş. Basit, ayak izi büyük olmayan ve efektif bir çözüm olarak da iki adet silindirik yapı önerilmiş.

İki dikey yapı, varolan hacme asılı duran yürüyüş yollarıyla bağlanmış -yapıya karateristik bir özelliğini katan, sirkülasyon alanı tanımlayan bir eklenti. Sonuç olarak ortaya içerideki aktivitelerin sürekliliğini sağlayan eklemsiz bir birleşim çıkmış.

©Nelson Kon

SESC Pompeia oldukça sade fakat güçlü bir estetiğe sahip. Rüstik görünüme sahip yeni betonarme, cephede aydınlatma için açılan amip şeklindeki delikler (mimar bunlara İspanyol iç savaş delikleri diyor.) ve bunları kapayan ahşap kırmızı pencereler kullanılmış. Su elemanı kullanılarak da yaşlı betonu ve fabrikanın kafes kirişlerini yansıtan etkileyici bir atmosfer yakalanmış.

©Nelson Kon

“Riskli araçlar ve amatör yapım tekniklerini önde tutan Güney Amerika mimarisinde geçmişin ve el işinin izleri kaçınılmaz. Bu bakımdan yapı, bir çeşit kumdan kale…Sao Paulo’daki vatandaşların buluşması ve eğlenmesi için tasarlanmış SESC Pompeia, bu izlerle dolu; zamanında orada çalışan ve oraya hırsı ve cömertliğiyle dolduran işçilerin izleriyle…” Lina Bo Bardi yapısının özgün karateri üzerine.

The post SESC Pompeia appeared first on Arkitektuel.