7 Mart 2018’de Balkrishna Doshi mimarlık dalının en prestijli ünvanı olan Pritzker Ödülü’ne layık görüldü. Yaklaşık 70 senedir aktif bir şekilde mimarlık yapan Doshi, mimarlık ve şehircilik alanlarının söylemini şekillendiren isimler arasında yer alıyor. Yerlisi olduğu Hindistan’ın etkisiyle yarattığı konut, okul, banka, tiyatro ve düşük gelirli insanlar için toplu konut projeleriyle mimarlık tarihine adınız kazıdı Doshi. Bu makalemizde Balkrishna Doshi’nin doğu kültürüne saygılı, insan hayatı kalitesini arttırmaya hizmet eden, ülkesine yarattığı özgün yapılarla katkıda bulunma arzusunda olan projelerinden yalnızca birkaç örnek inceleyeceğiz.

Sangath

Sangath, Balkrishna Doshi’nin kendi stüdyosu. Mimarın yaklaşımını tam olarak anlatan, kapsayan bir eser olarak değerlendiriliyor. Kemerler, Çin mozaiği, teraslı amfisi ve akan su detaylarıyla kurgulanmış Sangath oldukça dikkat çekici bir eseri Balkrishna Doshi’nin. Proje, mimarın birey ve doğa arasında kurmak istediği ilişkinin bir yanısması olarak ortaya çıkıyor karşımıza. Yapıyı detaylı olarak incelemek için tıklayınız.

Amdavad ni Gufa

“Amdavad ni Gufa, bir sanat galerisi olarak tasarlanıp alışılmadık bilgisayar bazlı tasarım, ferroçimento kullanımı ve atıkları kullanan yerli zanaatkarların ustalığı kombinasyonuyla yaşayan ve değişen bir organizma ve sosyokültürel bir merkez oldu…Gufa’nın form ve mekanı anılar ve ışığın gizemlerini canlandırıyor. Mimar ve sanatçı arasındaki zorluklar en beklenmedik olanı ortaya çıkardı. Bu iki disiplinin alışılmadık olanı arayışı birtakım temel soruları -fonksiyon, mekan ve teknolojinin anlamı ne- strüktür ve form arasında doğurdu.” Mimarın ve sanatçının işbirliği içinde olduğu durumu gözler önüne sermek üzere 1994’te tasarlanmış Gufa. Maqbool Fida Husain’in eserlerinin sergilendiği galeri alanını bulunduran Amdavad ni Gufa, iklim ve buna karşın gömülü mekanların yararına ilişkin bir çeşit cevap. Doshi’nin deneysel tasarımlarından biri Amdavad ni Gufa. Sangath gibi, kubbeli strüktürler, sanat eserlerinin mozaikle kaplı bir kabukta saklandığı alanları tanımlıyor. İçerideki eserler direkt olarak duvarlara işlenmiş ve metal heykeller düzensiz şekilli kolonlara dayandırılmış.

Aranya Konutları (Aranya Low Cost Housing)

Aranya Konutları, kurguladığı evler, avlular, iç patikalarla 80.000 bireyi barındıran bir toplu konut projesi. Farklı tipteki evleriyle birçok gelir aralığndaki kişinin yaşayabileceği düzgün bir konut yapısı tasarlamayı amaçlamış Doshi bu yapısında. 1989’da tamamlanan Aranya, 1996’da Aga Khan Mimarlık Ödülüne (Aga Khan Award for Architecture) layık görülmüş. Balkrishna bu yapıyı, ‘sürdürebilir toplum’ anlayışıyla tasarlamış. Değişik gelire sahip birçok ailenin birlikte yaşayabileceği yapı, 6.500 konut birimi bulunduruyor.

Tagore Anma Töreni Salonu (Tagore Memorial Hall)

Bir dizi betonarme plakların içinde rijid bir çerçeveyle kurgulanan kabuk ile tasarlanmış salon. Dikeyde yaklaşık 17 metre yüksekliği, altta 1.15 metre yukarıda ise 2.40 metre derinliğe sahip katlanmalarla oluşuturulmuş. 33.5 metre açıklık geçen taşıyıcı sistem, 15 cm kalınlığındaki plaklarla tasarlanmış. Bu kabuğun içinde ise 700 kişilik bir oturma alanı yer alıyor. Bu kısım da tamamen farklı bir strüktür ile çözülmüş. 1966’da tasarlanan Tagore Anma Töreni Salonu Doshi’nin Brutalizme olan ilgisinin bir keşfi niteliğinde bir yapı. Aynı zamanda mimarın en göze çarpan örneklerinden kurgulanışı ve taşıyıcısıyla. Yapının kendi içinde en dikkat çekici yanı iste cephesindeki oyun. Katlanan plaklarla oluşturulmuş cephe aynı zamanda gece-gündüz ışık oyunlarıyla keyifli bir mekan sunuyor.

CEPT Üniversitesi (CEPT University)

1966’da tamamlanmış olan Çevre Planlama ve Teknoloji Merkezi (CEPT: The Center for Environmental Planning and Technology) insan ve doğa arasındaki mükemmel dengeyi  yakalayabilecek bir deney olarak tasarlanmış aslında. Yapı, serbest biçimde peyzajı düzenlenmiş avlularıyla birarada tutulan bir dizi kütleyle oluşturulmuş. Serbet plan şemasını kullanan Çevre Planlama ve Teknoloji Merkezi, oldukça özenli bir arazi planlamasıyla ortaya çıkmış. Tüm stüdyoların doğal ışık alınımı tasarımın merkezindeki girdilerden biri olmuş. Tüm disiplinlerarası ortak çalışmaya dayalı eğitimi amaçlayan kampüs, öğrencileri buna teşvik etmek amacıyla kampüse eklenecek yapıların tasarım sürecine öğrencileri de dahil ediyor. Böylece disiplinlerarası işbirliçi bir çalışma ortamı sunuyor CEPT.

LIC Konutları (Life Insurance Corporation Housing)

“En sevdiğim konut projelerimden biri Ahmedabad’daki LIC Konutları (Life Insurance Corporation Housing)…Bu projede aynı ailenin birçok farklı jenerasyonunun barınacağını biliyordum, bu konutları bu ailelerin tanımlayacağını, güçlü bir ait olma duygusu yaratılacağını ve ailelerin zaman zaman ihtiyaçlarının değişeceğini, bu nedenle konutun farklı kısımlarında değişikliğe gideceklerini biliyordum.” 1973 yılında tasarlanan yapıda Doshi, Hindistan’ın dalgalı sosyokültürel ihtiyaçlarına ayak uydurmak için tipik toplu konut ev tarzını tersine çeviriyor. En büyük konut birimini zemin kata yerleştirip; en küçük olan birimi de yapının en üst noktasına konumlandırıyor. Böylece en üstte küçük evin terasa sahip olmasını ve bu terasın gerektiği zaman yaşama alanına dahil edilebilme imkanını sağlıyor. 324 birimden oluşan Life Insurance Corporation Housing, düzen fikrini tanıtacak ve yoğun nüfus ile düşük geliri birleştirecek geleneksel bir kentsel dizi yaratıyor.

Hindistan İşletme Enstitüsü, Bangalore (Indian Institute of Management, Bangalore)

Doshi’nin bu tasarımı ise kapalı ve açıkhava sınıf tasarlama konseptini inceleyen bir proje. 1983’te tamalanan Hindistan İşletme Enstitüsü (IIMB: Indian Institute of Management) kampüsü ikamet edilen bir yer, insanlar arası etkileşime olanak sağlayan bir alan ve ölçek, oran, ışığın uyumunu yansıtan bir mekan olarka öngörülmüş. Doshi bu yapısı için: “Bir kampüs dolambaçlı, ilerleten ve bağlayan olmalıdır.”

Vidhyadhar Nagar Masterplan ve Kentsel Tasarımı

“Motorize seyahati minimua indirip bisiklet ve yürümeyi maksimuma çıkarabilir miyiz? Geleneksel arazi kullanım modellerini bir kenara bırakıp karma kullanım araziler oluşturabilir miyiz? Farklı ölçeklerde fırsatlar yaratıp herkesin birlikte çalışacağı alanlar yaratabilir miyiz? Optimal bir ulaşım ağı bulabilir miyiz?”. Doshi’nin 1984’te tasarladığı masterplanında cevabını aradığı sorulardan yalnızca birkaçı. Chandigarh ve Old Jaipur kentinin ulaşım, demografik ve istihdam modelleri, altayapı, çevresel kullanım verileri incelenerek yeniden inşa edilmesi önerisi üzerine.

Kaynaklar:

1. “Life Insurance Corporation Housing” 07 Mart 2018. The Journal of The American Institute of Architects. <http://www.architectmagazine.com/project-gallery/life-insurance-corporation-housing_o>
2. “Tagore Memorial Hall” Architectuul. <http://architectuul.com/architecture/tagore-memorial-hall>
3. ”Vidhyadhar Nagar Masterplan and Urban Design” 07 Mart 2018. The Journal of The American Institute of Architects. <http://www.architectmagazine.com/project-gallery/vidhyadhar-nagar-masterplan-and-urban-design_o>
4. ”Amdavad Ni Gufa” 07 Mart 2018. The Journal of The American Institute of Architects. <http://www.architectmagazine.com/project-gallery/amdavad-ni-gufa_o>
5. Kaley Overstreet. “7 Projects You Need to Know by 2018 Pritzker Prize Winner B.V. Doshi” 07 Mart 2018. ArchDaily <https://www.archdaily.com/890127/7-projects-you-need-to-know-by-2018-pritzker-prize-winner-bv-doshi/>

The post 2018 Pritzker Ödülü Sahibi Balkrishna V. Doshi’nin 8 Tasarımı appeared first on Arkitektuel.

© ArchDaily

© Nicolas Iyadurai

Balkrishna Doshi’nin kendi stüdyosu, Sangath, Çin mozaiğiyle kaplı bir dizi gömme kemer (sunken vault), küçük, çimle kaplı terasa sahip bir amfitiyatro ve su ögeleriyle oluşturulmuş bir yapı. Balkrishna Doshi’nin mimari yaklaşımlarının hepsinin gözlemlenebildiği yapı, Doshi’yi tamamıyla açıklayan eseri olarak değerlendiriliyor. Önceki işlerinde de gözlemlenebilen karmaşık iç mekanlar, strüktürler, belirsiz köşeler, kemerler ve teraslar gibi mimarın mekanını tanımlarken kullandığı ögelerin tek bir örnekte toplanmış hali denebilir.

© Aga Khan

Sangath’ta kullanıcıyı bir patika yönlendiriyor. Bu patika kullanıcıyı kuzey-güney aksında, yükseltilmiş bahçe duvarlarıyla yan yana dolaşıma yönlendiriyor. Kullanıcının gözüne ilk olarak bu duvarların üstünde yüzen kemerler çarpıyor. Gitgide daha görünür hale gelen kemerler, patikada ilerledikçe küçük amfitiyatronun yanında arkaplanda kalmaya başlıyor. Burada su kanalları, bahçeler ve tabiki amfinin kendisi ön planda kurgulanmış. Kullanıcılar, kemerleri yansıtıp dramatik bir etki yaratan göllerle tanımlanmış giriş alanına ulaşıyorlar. Bu kısım, kemerlere tezat bir sözü olan, dik açılı hacimlerin sonunda yer alıyor.

© Nicolas Iyadurai

Ana giriş alanında birkaç basamak karşılıyor gelenleri. Kemerli giriş kısmında, kemerin altında Doshi kullanıcıya iki rota sunuyor: 3 kat yüksekliğinde merdivenin olduğu yukarı uzanan yol veya Doshi’nin ofisinin teknik resim salonuna yönlendiren küçük bir koridor.

Burada Doshi’nin Sangath’ı kurgularken birbirine kenetlediği çok katlı hacimleri deneyimlemek mümkün. Mimar farklı hacimleriyle, tüm mekanda bir basınç-serbest bırakma (compression and release) gerilimi yaratıyor. Bu şekilde güçlü hacimler yaratılmış oluyor Doshi tarafından.

© Arnout Fonck

Teknik resim atölyesi de bir kemerle örtülmüş. Burada kemerin atölyeye bakan yüzü dokulu bir beton ile kaplanmış. Böyle bir tercihin sebebi, içeri giren doğal ışığın bu yüzeyin pürüzleriyle dağılmasını sağlamakmış. Atölyenin en uç ısmında ise küçük bir açıklık bulunuyor. Giriş kısmında da gözlenebilen ve içeriye dair küçük bir ipucu veren bu açıklık, içerideki mekanın ana aksında bulunuyor ve  içeri giren kişinin mekan duygusunu tekrar kazandırmaya yönelik kullanılmış.

© WikiArquitectura

Sangath, aynı zamanda Balkrishna Doshi’nin doğa ve birey arasındaki ilişkinin kurulma arzusunu da ifade ediyor. Bütün bu form, art arda yuvarlanan tepecikleri, mağaraya benzer mekanları, teraslı alanları, yapıya hareket katan su kanalları ve yansıma yaratan yüzeyleri ile doğanın detaylarını abartılı bir şekilde kurguluyor ve takrar sunuyor. Arazi boyunca ilerleyen yağmur suyu toplayan oluklar da, bütün bu kemerler ve oluşturulan göller içerisinde yapının dinamiklğini bütünleyen ögeler olarak düşünülmüş.

© WikiArquitectura

Gömülü, mağara gibi, oluşturulmuş iç mekanlar da Sangath’ta yerel üretimi oldukça kolay olan kil ile yalıtılmış. Çimlerle kaplı tepecikler ve beyaz, yansıtıcı Çin mozaiği yüzeylerle de güneşin ısıtıcı etkisinden kaçınılmış.

Yapının tamamında doğal ışığın da filtrelenmesi sağlanmış; yine sıcaklık etkisinde kaçınmak üzere. Yansıtıcı göller ve su ögeleriyle hem bu etki sağlanıyor hem de mozaikler ile  birlikte akşam ay ışığını Sangath’a yayılıyor.

© WikiArquitectura

Doğa ile olan bağlantıları dışında, ofis yapısı Hint kültürüyle de bağ kuran bir yapı. Sangath, düzeniyle bir tapınağı andıran karaktere sahip. Bir tapınak oluşturulurken son haline kadar geçilen süreçleri, adımları yansıtıyor kurgusuyla. Bütün form da serbestliğiyle bir stupanın (budist anıtı) cesurluğunu taklit ediyor. Ortaya incelenmeye değer, özgün bir ofis yapısı çıkıyor.

Maket

Bunların dışında Sangath’ta modern mimarlığın yansımalarını da görmek mümkün; Le Corbusier’in kulak şeklindeki havuzu, Aalto ve Wright’ın basamaklarını yansıtan amfi basamakları, Gaudi’nin kırık Çin mozikleri ve Kahn’ın Salk Enstitüsü’nde kullandığı gibi yapıya eşlik eden su ögesi.

Kaynaklar:

1. Taylor Metcalf. “AD Classics: Sangath / Balkrishna Doshi” 15 Ağustos 2011. ArchDaily. <https://www.archdaily.com/158300/ad-classics-sangath-balkrishna-doshi/>
2. “Sangath” WikiArquitectura. <https://en.wikiarquitectura.com/building/sangath/>

The post Sangath appeared first on Arkitektuel.