Geçtiğimiz yüzyılın şehir planlaması alanında en etkili isimlerinden biri olan Ebenezer Howard, Bahçe Şehir (Garden City) ile, zamanının bireyci (kapitalist) sistemi, sendikalar, kooperatifler, doğa, kaliteli yaşam ve ortak fikirler arasında bir köprü kurmaya çalışan “sosyal şehir” tasarımını ortaya koydu.

Ülkelerin hızla kentleşmeye başladığı bu dönemde, toplum içinde sınıfsal ayrım ve eşitsizlik hızla büyümekteydi. Yüksek sınıf ve işçi sınıfı arasındaki uçurum ve yaşam standartları arasındaki fark gittikçe daha çok göze çarpmaktaydı. Howard’ın tepkisi, daha iyi bir geleceğe değinen çok sayıda ütopyacı vizyondan sadece birisiydi. Diğerlerinden en önemli farklı gerçekçi ve ulaşılabilir bir plan oluşturmayı hedeflemesiydi.

1899 yılında Garden City Derneği’nin kurulmasıyla birlikte (42 yıl sonra şehir olacaktı) “Bahçe Kent Hareketi”ne öncülük ediyordu. 1903 yılında Letchworth’ün ve 1919 yılında Welwyn‘in inşaası değişim için daha fazla katalizör görevi görecekti.

Ebenezer Howard

Howard’ın çalışmalarının bir tepki olduğu bağlamı anlamak önemlidir. 19. yüzyılda Londra (ve diğer şehirler) sanayileşme sürecindeydi ve şehirler zamanın emek piyasaları üzerinde büyük güçler uyguluyorlardı.Kırsal bölgelerden büyük şehirlere yoğun bir göç vardı ve beraberinde getirdiği şehirleşme sorunları büyük şehirlerin üzerinde bir tümör gibi büyüyordu. Dönemin siyasetçileri “modern varoluşun en büyük tehlikesi”ne karşı nasıl bir panzehir üretebilecekleri sorusunu soruyorlardı.

Howard’a göre tedavi basitti, insanları kırsal alanlarla tekrardan bütünleştirmek. “İnsanın toplum ve doğanın güzelliklerinden bir arada zevk alması” gerektiğine inanıyordu. Howard’ın argümanının merkezinde, Garden-City’nin ekonomik olarak işleyebilmesi  ve topluluğun toprağa sahip olmasına izin  vermesiydi.

Howard günümüzdeki diğer sosyalist reform deneyimlerinin aksine, önerinin sadece bireysel değil, aynı zamanda işbirlikçiler, üreticiler, hayırsever toplumlar ve organizasyonda deneyimli diğer kişilere hitap edebileceğini umuyordu.

Bahçe Kent modelinin uygulandığı ve başarılı olduğu varsayıldığında, Howard, şehrin nasıl büyüyebileceğini ve bütünleşik bir şehir şehirleri ağının parçası haline gelebileceğini ön görüyordu. Bu yüzden bir şehrin kapasitesine ulaştıktan sonra tarımsal kuşağın dışında yeni bir tane kurulması gerekiyordu. Sonunda, merkezi bir şehirin (58.000 nüfuslu), demiryolu ve kanal altyapısı ile bağlantılı bir dizi küçük kent tarafından kuşatılacaktı.

Konsept Diyagramı

Howard, sonuçta 19. yüzyıl şehirlerinin “en büyük ve en güçsüz” şehri olarak Londra’ya dikkat çekti. Bu modelin Londra’yı çarpıcı bir şekilde değiştirebileceğini, nüfusu azaltacağı ve şehri temizleyeceğini öne sürdü.

“Londra’nın tam olarak yeniden inşası için gereken zaman – şimdi sonunda Paris, Berlin, Glasgow, Birmingham veya Viyana’da sergilenenden çok daha kapsamlı bir ölçekte gerçekleşecek – ancak henüz gelmedi.Önce basit bir problem çözülmelidir. Küçük bir Bahçe Kent, bir çalışma modeli olarak inşa edilmeli… ”

Ebenezer Howard’ın önerileri doğa ile kenti bir arada tutmayı hedeflediğinden ekotopya yaklaşımı kapsamında değerlendirilebilir. Howard’ın Bahçe-Kent planı dünyanın farklı yerlerinde uygulandı, bunlardan bazıları şu şekilde:

Letchworth

Londra’nın kuzeyinde konumlanan Letcworth King Cross istasyonuna 55 km uzaklıktadır. Ebenezer Howard’ın öncülüğünü yaptığı ilk Bahçe Şehir olan Letchworth’ü inşa etmek üzere 1903 yılında “First Garden City Ltd.” şirketi kurulmuştur. Sanayi kenti olan Letchworth, yüksek kiraları ödeyemeyen işçiler için ucuz konutlar amacıyla ortaya çıkmıştır. 

Tel Aviv Bahçe Kenti

İskoç şehirci Sir Patrick Geddes tarafından 1925 yılında Tel Aviv Bahçe Kenti planlanmıştır. Tel Aviv, Beyaz Kent (White city) olarak da bilinmektedir.

İtalya’da Bahçe Kent

İtalya’da INA-Casa planı 1950’lerde ve 60’larda ulusal toplu konut planında Bahçe Şehir (Garden City) prensiplerine göre çeşitli banliyölerini tasarlamıştır. İtalya’nın bir çok kent ve kasabalarında bahçe kent anlayışından etkilenmişlerdir.

Son olarak, Kentin fiziksel yapısının ötesinde, kalıcı bir mirasa sahip olsaydı da, Howard’ın bir topluluk duygusu yaratması ve insanlarla ilişkileri barındırması, onları iyi bir planlama ve sosyalleşmeyi teşvik eden tasarım yolunda gelişmeye bir kapı aralamış oldu.

The post Ebenezer Howard’ın Bahçe Şehri appeared first on Arkitektuel.

Ville Radieuse bir diğer adıyla Radiant City, uygulanmamış olsa da Le Corbusier’nin en önemli şehircilik projelerinden bir tanesi. Le Corbusier, daha önce üzerine çalıştığı Ville Contemporaine ve Plan Voisin projelerindeki başarısızlığı üzerine, yeni bir vizyon ile Villa Radieuse’yü tasarladı. Proje ilk olarak 1924 yılında ortaya çıktı, 1933 yılında ise Le Corbusier’nin aynı isimli kitabında yer aldı.

© land8.com

Le Corbusier, mimarlık hayatı boyunca şehirleri daha yaşanabilir, işleyen ve güzel yerler haline getirmeye çalışmış ve pek çok proje ile ideal şehir dokusunu üretmeye çalışmış. Ebenezer Howard ve Frank Lloyd Wright gibi büyük isimlerin şehir planlarından da etkilenen Le Corbusier, ütopik plancılığa kendi yorumunu getiriyor. Mevcut kentleri çağın koşullarına uydurmaya çalışıyor ve doğa, kent, insan uyumuna dikkat çekerek yeni şehirler tasarlamayı hedefliyor. Bu bağlamda pek çok şehircilik projesi deneyen Le Corbusier’nin en önemli projelerinden biri Ville Radieuse. Le Corbusier’nin özellikle Ebenezer Howard’ın The Garden City (Bahçe Kent Modeli) projesinden esinlendiği söylenebilir.

© land8.com

Ville Radieuse, Türkçe’ye Işıldayan Şehir olarak çevrilebilir. İşlevsel bir ulaşım ağı, geniş yeşil alanlar ve bolca güneş ışığı alan yaşam alanları öneren proje hem yeni bir yaşam standardı hem de yeni ve daha iyi bir toplum öneriyor. Buna ek olarak, Ville Radieuse, aynı John Locke’un tabula rasa (boş levha)* önermesinde olduğu gibi bir hiçliğin içinden ortaya çıkmış. Projenin inşa edilmesi için belirlenen alanda yıkılmış vernaküler Avrupa şehirlerinin kalıntılarından başka hiçbir şey yok.

© iamyouasheisme.wordpress.com

*Tabula Rasa: “John Locke, insan zihnini, ilk doğduğu anda boş levha, başka bir söylemle “tabula rasa” olduğunu söyler. Tabula Rasa görüşü Locke’u, her şeyin doğuştan belli olduğunu savunan kaderci filozoflardan ayırır. Locke, dünyayla ilgili fikir edindiğimiz ampirik bir teori ortaya atmıştır. İnsan zihninin, tecrübelerin üzerine geliştiğini söyler. Locke’a göre, doğuştan gelen bir bilgi yoktur, insan tüm bilgiyi duygu ve deneyimleri ile kazanır.”

“Günümüzde şehirler geometrik bir düzen ile tasarlanmadıkları için ölüyor. Gerçek bir geometrik düzenin sonucu tekrardır. Tekrarın sonucu ise standarttır. İşte bu kusursuz formu oluşturur.” Katı ve totaliter bir yapıya sahip olan yeni kent projesi tamamen simetrik, düzenli ve standartlaştırılmış. Prefabrike ve birbirinin aynısı yüksek yapılar Le Corbusier’nin şehrinin temelini oluşturuyor. Kartezyen bir grid sisteme eşit aralıklarla yerleştirilmiş yüksek konut yapıları geniş bir yeşil alanın üzerine oturuyor. Bu sistem sayesinde şehir büyük bir yaşayan makineye dönüşüyor.

© land8.com

Işıldayan Şehrin en önemli özelliklerinden bir tanesi de şehrin belirli bölgelere ayrılması (zoning). Kentin içindeki farklı fonksiyonlar arasında çok keskin bir ayrım var; ticari, konut ve eğlence alanları birbirinden tamamen ayrılmış durumda. Şehrin ticaret merkezi kentin göbeğinde, en merkezi bölgesinde yer alıyor ve burada 200 metre yüksekliğe varan yekpare, heybetli gökdelenler var. Bu devasa yapılar 800 çalışanın görev yapabileceği iş merkezleri. Şehrin ana ulaşım noktası da yine bu merkez. Şehrin geri kalan kısımlarına giden ulaşım hatları bu bölgeden dağılıyor. Bu hatlardan en önemlisi, daha dış bölgelerde yer alan konut bölgelerine yayılan geniş metro ağı.

© fondationlecorbusier.fr

Konut bölgeleri, merkezin dışında yer alıyor ve Unites adı verilen prefabrike apartman binalarından oluşuyor. Dikey bir köy olarak işleyen her bir apartman 50 metre yüksekliğe sahip ve 2,700 kişiyi barındırıyor. Apartmanların giriş katında yemek ve çamaşır hizmetleri veren mekanlar bulunurken, çatı katında ise kreş ve yüzme havuzu tasarlanmış. İki Unite’in arasında yeşil bir park var.

© guerrillasemiotics.com

Le Corbusier, Villa Radieuse’de ortaya çıkardığı fikirleri, Paris, Antwerp, Moskova gibi Avrupa şehirleri ve Fas ve Cezayir gibi Kuzey Afrika ülkeleri için geliştirdiği önerilerde kullanmış. 1949 yılında Hindistan’ın Punjab şehrinde, geliştirdiği katı bölgelendirme sistemini ve geometrik plan düzenini uygulama fırsatı bulmuş. Le Corbusier’nin Ville Radieuse’de kurduğu katı düzen, gelecekte inşa edilen pek çok kentin ilham kaynağı olmuş.

Bu kentlerin başında Brezilya’nın başkenti Brasilia geliyor. Ville Radieuse’nin önerdiği tabula rasa felsefesinden yola çıkarak bomboş bir arazi üzerinde yükselen Brasilia Lucia Costa ve Oscar Niemeyer tarafından tasarlanmış. Brezilya’nın yetiştirdiği en ünlü mimarların başında gelen ikili tasarladıkları kent planında kusursuz bir geometrik düzen, birbirinin aynısı konut üniteleri ve keskin bir fonksiyonel ayrım tercih etmiş. Tamamını Brezilya hükümetinin finanse ettiği kentte Le Corbusier’nin ilkelerini kullanarak toplumsal eşitlik ve adalet olguları sağlanmaya çalışılmış.

© Nicholas Iyadurai

Ville Radieuse her ne kadar uygulanmamış bir proje olsa da, Le Corbusier yarattığı kentten filizlenen fikirleri başka projelerinde uygulamış. Marsilya’da bulunan bir toplu konut projesi olan Unite d’Habitation bunların en önemli örneklerinden.

© Wikimedia Commons

Ütopik mimari ve ütopya şehirler günümüzde bile oldukça tartışılıyor. Ütopyaların varlığı ve öznelliği gibi olgular ütopya şehirlerin inşa edilmesini imkansız kılıyor. Ville Radieuse de ütopya şehirlere yapılan eleştirilere fazlasıyla maruz kalmış bir proje. Her ne kadar sağlıklı yaşam, trafik, ses, kamusal alan ve ulaşım gibi çok önemli noktalara kafa yormuş olsa da, Le Corbusier’nin atladığı pek çok nokta var. Evlerin bir örnekliği, yaşamın standartlaştırılması gibi pek çok öneri insan hayatıyla uymadığı için eleştirilmiş.

© The Pruitt-Igoe Myth

Le Corbusier’den etkilenen şehirler de bu eleştirilere maruz kalıyor. Brasilia örneği bunlardan en belirgin olanı. Brasilia’da kurulan kent düzeni, kentte yaşayanlar için yeterince kamusal alan bulunmaması ve şehrin dışına itilen konut alanlarının birer suç ve sefalet mahaline dönüşmesi savları üzerinden sıkça eleştirilmiş ve projenin pek çok kısmı ya yeniden tasarlanmış ya da yıkılmış.

The post Ville Radieuse appeared first on Arkitektuel.

Xanadú, Ricardo Bofill’in mimarlık ofisi Ricardo Bofill Taller de Arquitectura’nın uzayda bahçe şehir (garden city) teorisini denedikleri deneysel bir konut projesi. Ebenezer Howard’ın ortaya attığı bahçe-şehir ütopik şehircilik akımı, pek çok mimar ve şehirciye kent ve insan ölçeğinde ilham vermiştir. Ricardo Bofill, bu akımdan etkilenerek İspanya’nın La Manzanera bölgesinde 18 yazlık ev tasarlamıştır. Xanadú, bu projedeki evlerden bir tanesidir ve Ricardo Bofill’in en ünlü eserlerinden La Muralla Roja’nın  ve El Anfiteatro’nun komşusu.

La Manzanera projesi hakkında detaylı bilgiyi La Manzanera yazısında bulabilirsiniz.

© Ricardo Bofill

Xanadú’nun tasarımı, kale konsepti üzerinden ilerlemiş. Evin formu La Manzanera bölgesinde bulunan Peñon de Ifach isimli doğal kayalık alandan esinlenilerek oluşturulmuş. Yapı bir araya gelen küplerden oluşuyor. Küplerin katı geometrisi yapının dışına çıkıldıkça bozularak güneş ışığı, gölgeler ve bölgenin manzarası ile etkileşim halinde olan bir cephe ortaya çıkmış. Yapının düzensiz cephesine kıvrımlı küpeşteler, çatı detayları gibi daha geleneksel mimari detaylar eklenerek modern mimari ile vernaküler mimarinin bir sentezi oluşturulmuş.

© Ricardo Bofill

Binadaki her bir birim üç kübün bir araya gelmesiyle oluşuyor. Yaşama alanları, uyuma alanları ve servis alanları ayrı birer küp ile tanımlanıyor. Bu küpler, La Muralla Roja’da olduğu gibi merdiveni ve ana taşıyıcı çekirdeği bulunduran dikey bir aks çevresinde konumlanmış. Her bir küp, sirkülasyon aksının çevresinde konumlandıktan sonra işlevlerine göre şekil değiştirmiş.

© Ricardo Bofill

Xanadú’nun yerleştiği konum ve Ricardo Bofill’in apartmanın içinde sağlamak istediği bazı etmenler ve konfor koşulları yapının mimarisine şekil veriyor. Gölge altında kalan teraslar Alicante’nin sıcağından binayı korurken, hiperbolik şekilde tasarlanmış çatılar binanın içinden çok daha geniş bir manzaraya hakim olunmasını sağlıyor. Ayrıca Xanadú’nun yapımında kullanılan geleneksel yöntemler de yapının şeklini etkilemekte.

Kesit

Bu projenin en ilginç yanlarından biri ise, mimarlar tarafından hiçbir plan veya görünüşün çizilmemiş olması. Küplerden oluşan birimler yapısal olarak bir model üzerinde test edildikten sonra diyagramatik olarak konumlandırılmış. Cephelerdeki açıklıklar, binanın yönelimi, ışık ihtiyacı, havalandırma sistemleri, mahremiyet ve birleşim noktaları gibi detaylar düşünülerek yerleştirilmiş. Bu sayede yaşam kalitesini arttıran, eşsiz bir mekan ortaya çıkarılmış.

The post Xanadú appeared first on Arkitektuel.