Algı, duyu verileriyle oluşan imgenin, bilinçte şekillendirilip dış dünyanın anlamlı hale getirilmesidir. Duyusal-ansal bir işlev olmakla birlikte algı, ayrıca kişisel bir deneyimdir (Ittelson, 1960). Algının oluşmasını sağlayan tüm girdiler bireye özeldir ve zihin bunları toplar, bir bütün oluşturur. Tüm bu girdiler sayesinde birey, çevresindekileri algısının getirisiyle seçer veya eler. Kendi süzgecinden geçirir, biriktirdiği veya şimdiye kadar deneyimlediği olaylara ve andaki duygu durumuna göre öz algısını yaratır. Kişiden kişiye değişen ve sahip olunan parametreler algıyı göreceli bir kavrama dönüştürür.

Çevreden gelen uyaranlar (renk, koku vb.) ve içsel uyaranlar (deneyimler,geçmiş) algı sürecini oluşturur. Lang bu süreci duyumsal süreç ve zihinsel süreç olarak ele alır. Bu etmenlerden biri algı sürecini oluşturmasaydı kişiler aynı nesneyi benzer biçimde algılarlardı.

Rüyada, gün içinde yaptığımız algıda seçicilik sayesinde etkilendiğimiz  veya tecrübe ettiğimiz olaylar yorumladığımız şekilde yansır. Rüyada karşılaştığımız herhangi bir nesne herkese göre farklı bir anlam ifade eder, bireyseldir. Örneğin; rüyadaki elma bizim için sadece bir meyvenin temsiliyken başkası için deneyimlerinin çıkarımıyla korku duygusu uyandırabilir. Tüm bu algı oyununun perdelenmesi o an bilinçaltımızda yatan geçici algı birikimini sunar. Şizofreni veya sinestezi gibi kalıcı algı durumlarını duyuların birbirine karışmasıyla oluşan algı olarak ele alabiliriz. Bugün herkes renkleri duyabilmenin, müziğe dokunabilmenin, rakamları renklerle algılamanın kulağa normalden farklı geldiğini düşünebilir. Ancak burada normal ve gerçeği karıştırmamak gerekir. Çoğunluk normali tanımlayabilir. Sinestezik birinin algısı, asıl gerçekliğin bozuk bir versiyonu değildir. Toplumun tamamı sinestezik özellikler gösterseydi zaten böyle bir kavram da kalmazdı.

Adını şekil ya da form anlamına gelen ‘‘gestalt” kelimesinden alan Gestalt kanunları da görsel algılama  sistemlerinden biridir. Bütünün, onu oluşturan parçaların toplamı değil, daha fazlası olduğunu savunur. Doku-zemin, benzerlik, yakınlık, ortak alan, devamlılık ilkeleri Gestalt kanunlarını oluşturur. İmgede seçilen detaylar kişinin o anki duygu durum ve deneyimlerine bağlı olarak algılanır. Diğer bir değişle algının çarpıtılması, onun aslında ne kadar değişken olabileceğinin bir örneğidir.

Bunların yanında mekan algısında, herkese göre farklı meydana gelen algı bütününü düşündüğümüzde ise genel bir mekan tanımından bahsedemeyiz. Genel geçer olarak strüktürel elemanların belirlenen boşluğu sınırlandırmasının yanı sıra kullanıcısının gereksinimlerini karşılayan ihtiyaçların somutlaşmış bir halidir tanımını yapabiliriz. Lefebvre mekanı ”algılanan, tasarlanan ve yaşanan mekan” olarak tanımlarken Schultz ise mimari mekânı, içinde yaşayan kullanıcıları fizyolojik, psikolojik ve toplumsal gereksinimlerini karşılayan bir uzay parçası, bir boşluk olarak tanımlamaktadır. ”Mekan algılanmasının kişisel deneyim, beceriler, gözlem, hayal gücü etmenleri gibi gereksinimleri vardır. Bu gereksinimler ile mekana dair bilgiler, algılayan kişinin biriktirdiği her türlü deneyim ile bilişsel bir süreçte işlenerek anlamlandırılır.”(Asar, 2013) Kullanıcının bu güne kadar sahip olduğu tecrübe ve deneyimler, mekanın fiziksel faktörleri (ısı, akustik, hacim vb.) eşliğinde mekan algı çıktısını oluşturur.

Bilinç ve duyularımızla var edip derinleştirdiğimiz mekanlar bu temel etmenlerle somutlaşır. Dokunma, mekanla kurulan bire bir temastır. Mekandaki malzeme ise oradaki dokuyu oluşturur. Algımızın seçiciliği ve yorumlamasıyla tüm bu yüzey örüntüleri bireyde hafiflik, sıcaklık veya soğukluk ifadeleri uyandırır. Farklılaşan algı ve bireysel kodlamalar sistematik çalışır. Hafızamızdaki bir koku bir mekanı tanımlayabilir. Örneğin: Anneannemizin evinde aldığımız o antika, eski eşya kokusu bizim için o mekanla özdeşleşir, orayı tanımlar. Umulmadık bir anda biri tarafından sıkılan bir kokunun, tanıdığımız birini aklımıza getirmesi gibi. Aynı koku gibi tadın da zihnimizde oluşturduğu imgeler vardır. Örneğin: Çay, soğuk bir mekanda içilen samimi, sohbetli akşamları hatırlatırken, Ortaköy denince akla waffle gelir. Oraya ait tatları ve ait hissettiren psiko-sosyal durumumuzun sentezi kendi bilişsel haritamızda yer eder. Bilişsel haritamızın oluşumundaki bir diğer duyu etmenimiz sestir. Ses, mekanın hacmi hakkında ses dalgaları yardımıyla bize bilgi verir. Bir miktar insanın camideki sükunetiyle, bir stadyum dolusu insanın orada oluşturduğu ses o mekanın ruhunu ortaya çıkarır.

Goethe’nin de dediği gibi ”Müzik, mimarinin akışkan halidir. Mimarlık ise müziğin donmuş halidir”. Bir şekilde mimari işitilebilir. Nasıl içinde barınılmayan ev zamanla dökük, yıkık bir hal alıyorsa, yaşanıldığı zaman da o denli insan sesiyle canlı bir hale bürünür. Mekanların dili herkes için farklı yorumlanır. ”Belki de bu sebeptendir ki, aniden karşılaştığımız bir görüntü, bir koku ya da bir ses öyle tanıdık gelir ki, belleğimizin derinliklerine attığımız bir anı ile bağlantı kurarak yeniden zihnimizde bir imaj olarak canlanıverir. Bu nedenle, algılarımız aracılığıyla mekânları deneyimlerken, mekân ve kişi arasında bir tür alışveriş olur. Mekân kendi aurasını yansıtırken, deneyimleyen kişi de kendi duygu ve algılarını mekâna yansıtır.” (Pallasmaa & Holl, 2011)

Mekansal algıyı kent ölçeğine taşıdığımızda Kevin Lynch ve Norberg- Schultz bu yönde çalışmalar yapmış, çeşitli hipotezler ortaya koymuşlardır. Lynch, kent mekanının algılanması için gereken ögelerin yollar, sınırlar, bölgeler, düğüm noktaları ve referans noktaları olduğunu saptamıştır. Norberg ise merkez veya yer, yön ve yol(süreklilik), alan veya ilgi alanı(sınır) kavramlarıyla kent ölçeğinde algının oluştuğunu savunmuştur. Lynch ve Norberg’in tanımlamalarına göre algıyı oluşturan bileşenlerin mekan içinde dolaşımına, mekandaki yönelimine, mekanlar arası kurulan bağlantıya göre tanımlayabilmesine bağlı olduğu belirlenmiştir. Mekandaki yönelim, geçirilen zamanla birlikte oraya karşı bakış açısı farklılaşabilir veya detaylandırılabilir. Bu gibi etmenler mekanı yaşamayı sağlar ve perspektif kazandırır. Hareket etmek, algıyı başlatır ve deneyimin kendisini oluşturur.

Kaynaklar

Lefebvre’in Üçlü Algılanan,Tasarlanan, Yaşanan Mekan Diyaletiği Yrd.Doç.Dr Adile Arslan Avar

Hande Asar, ( 2013 ), “Mimari Mekân Okumasında Algısal Deneyim Analizinin Bir Yöntem Yardımıyla İrdelenmesi”, YL Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.

Nilgün Sazak, (2008), “Müziksel algılamanın temel boyutları” Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi Cilt:5 Sayı:1

The post Mimaride Algı appeared first on Arkitektuel.

Park Fiction, şehrin önemli bir merkezi olan St. Pauli’de konumlanmış durumda. St. Pauli, Hamburg için önemli bir merkez. Gece hayatının yoğun olduğu bu bölge aynı zamanda Almanya’daki pop müzik gruplarının büyük bir kısmının ortaya çıktığı yer olarak biliniyor. Kent hafızasında önemli bir yeri olan bu alan, liman bölgesine yakın konumu dolayısıyla yatırımcıların ilgisini çekmişti. Olayların başladığı 1990’ların başında St. Pauli bu ilgi dolayısıyla önemli bir değişim geçirmekteydi. Soylulaştırma adı verilen bu değişim, zengin kesimin fakir mahallelere yerleşerek bu bölgeleri fakir insanların yaşayamayacağı kadar pahalı hale getirmeleri olarak tanımlanabilir. Bunun sonucu olarak da fakir kesim yaşadıkları yerden koparılmış ve şehir dışındaki bölgelere yollanmış olur. Bu sorun dünyanın birçok yerinde baş gösterirken Hamburg’daki etkisi çok daha farklı oldu. Soylulaştırma karşıtı yapılan protestolarda insanlar sadece protesto etmek yerine örgütlenip bu süreci nasıl şehirde yaşayan insanların faydalanabileceği hale getirebileceklerini düşünmeye karar verdiler. Farklı iş kollarından ve farklı ilgi alanlarına sahip sanatçılar, müzisyenler, psikologlar birleşip bir grup oluşturdular. Ve bu grup kendi şehirleriyle ilgili belediye planlarına paralel olarak başka planlar üretmeye başladı. Belediyenin asıl planı o bölgeyi yatırımcılara satarak pahalı konutlar yapılmasını sağlamaktı. Fakat bu planlar sadece belediye ve yatırımcılar arasında gerçekleşen diyaloglar sonucu şekilleniyordu. O bölgede yaşayan insanların hiçbir söz hakkı yoktu. Bu sebeple protestolarda oluşan yeni grup tamamen farklı bir planlama yöntemi izlemeye karar verdi.

© park-fiction.net

Yeni planlama yöntemi halkla iletişim kurarak ve halkın isteklerini gözeterek ilerleyecekti. Halktan kendi şehirleriyle ilgili ne istediklerini sormak istiyorlardı fakat birçok insan daha önce şehirleşme ve şehir planlaması üzerine hiç düşünmemişti. Bunun için ilk başta film gösterimleri, konferanslar ve paneller yaparak halkı bu konuda bilgilendirmeyi amaçladılar. Daha sonra halka fikirlerini sorma aşamasına geçtiler. Bunun için de farklı yöntemleri vardı. Öncelikle bir planlama konteyneri oluşturdular. Bu konteyner gün içinde şehir etrafında dolaşarak halka şehirle ilgili isteklerini sormaktaydı. Bunun için bir anket hazırlamışlar ve ankette hayallerindeki parkı çizmelerini, tarif etmelerini ve akıllarında varsa örnek vermelerini istemişlerdi. Çocuklar içinse çizim ve maket atölyeleri oluşturup hayallerindeki parkı oluşturmaları istenmişti. Gün içinde bu ankete veya atölyelere katılamayanlar veya geceleri akıllarına aniden fikir gelen insanlar için bir telefon hattı oluşturulmuş, isteklerini bildirmek isteyen insanlar için bu hat her saat açık tutulmuştu. Bunun dışında Almanca bilmeyen göçmenler de düşünülmüş ve bunun için bir çanta oluşturulmuştu. Bu çantanın içinde Hamburg’un siluetini gösteren bir çizim ve amaçlarını anlatan broşürler bulunmaktaydı. Göçmen mahallelerine giderek o bölgedeki insanların da fikirlerini almayı amaçlamışlardı.

© cool-cities.com

2002’de yapılan Documenta11 Park Fiction grubu için bir dönüm noktası oldu. Documenta11’e davet edilen grup topladıkları fikirleri derleyip düzenleyerek uygulanabilir bir plan haline getirdiler. Sergilenen bu detaylı plan uluslararası düzeyde ses getirdi. Dünyada eşine az rastlanan bu planlama yöntemi şehir planlamasına yeni bir boyut kazandırmış oldu. Parkta olması planlanan projeler kamuoyundan gelen fikirlerin planlamacılar ve tasarımcılar tarafından düzenlenmiş haliydi. Örneğin ‘Palmiye Ağacı Adası’ projesi Yusuf adında küçük bir çocuğun çiziminden esinlenilerek oluşturulmuştu. Bunun dışında Sabine Stöwesand’ın uçan halı projesi parkın en karakteristik projelerinden biri olarak yerini almaktaydı. 10 yıllık bir çalışma, mücadele ve uğraş sonucunda 2005 yılında Park Fiction açıldı. Açılışında ‘Soylulaştırmaya Karşı Piknik’ yapıldı ve birçok kişinin katılımıyla renkli bir açılış gerçekleştirilmiş oldu.

Yıllar içinde park dayanışmanın ve protestoların sembolü oldu. 2009 yılında ‘Empire St. Pauli– On Pearl Chains and Banning Orders’ filminin gösterimi çıkışında tekrardan büyük protestolar gerçekleşti. Günümüzde St. Pauli şehir protestocularının buluşma merkezi olarak da biliniyor. Orada yaşayan insanların kendi güçlerini ve önemini anlamalarını sağlayan bu olay insanlara politikacıların kendi çıkarlarına göre yaptıkları planları istediklerinde değiştirebileceklerini göstermiştir.

© park-fiction.net

2013 yılında İstanbul’da Gezi Parkı’nda yapılan protestolar Park Fiction ile büyük benzerlik gösteriyordu. Kentsel dönüşümün getirdiği değişimler insanların kabul edemeyeceği boyutlara ulaşmış ve insanlar da bu duruma karşı çıkmak istemişlerdir. Parkı korumak için başlayan bu protesto ülke çapında büyük yankı uyandırmıştır. Park Fiction da kendi hikâyelerini paylaşan bu parkı kardeş park ilan ederek ismini Gezi Park Fiction olarak değiştirmiş ve Gezi Parkı’na olan desteklerini ifade etmişlerdir.

Park Fiction grubu önderlerine Henri Lefebvre’in düşüncelerinden yola çıkılarak oluşturulan ‘Şehir Hakkı Hareketi’ ilham vermiştir. Bu hareket şehirde yaşayan insanların kendi yaşadıkları şehirlerle ilgili söz hakkına sahip olmaları gerektiğini anlatmaktadır. Günümüzde dünyadaki insanların yarısından fazlası şehirlerde yaşamaktadır ve tahminlere göre 2050’de şehirlerde yaşayan insan sayısı %66’lara ulaşacaktır. Şehirlerde bu kadar hızlı bir değişim yaşanırken şehirlerin daha yaşanabilir hale gelmesi için bir çözüm bulunmalıdır. Hamburg Avrupa’nın en zengin şehirlerinden biri olmakla beraber Avrupa’nın ikinci en büyük limanına sahiptir. Hafencity ise Avrupa’nın en büyük inşaat alanıdır. Bu veriler yatırımcılar için muhteşem bir fırsat olarak görülebilir fakat şehirde yaşayan insanlar için farklı anlamlar taşımaktadır. Büyük bir hızla değişen şehirlere adapte olmaya çalışan şehir sakinleri kısa bir zaman sonra soylulaştırmaya maruz kalmaktadırlar. Tanıdıkları, bildikleri, şehir hafızasında yer eden bölgeler bir anda yıkılıp devasa ölçekte lüks projelere dönüşebilir ve bu değişimde şehirde yaşayan insanların hiç söz hakkı olmayabilir. LeFebvre’e göre sokak boyunca uzanan mağaza vitrinleri bir kamusal alan olarak kabul edilmemelidir. İnsanların para harcamadan da vakit geçirebilecekleri, farklı kesimlerin iletişime geçebileceği kamusal alanlar inşa edilmelidir. Şehirleşme kaçınılmaz bir süreçtir ve insanların bu değişimde söz hakkı olması gerekir. Şehir hakkı hareketiyle insanların gerçekten yaşamaktan memnun olacağı yerler oluşturulabilir.

© park-fiction.net

İnsan için tasarım yapma fikri eskiden beri var olan fakat tasarım parametrelerinde bir türlü birinci sıraya yerleşememiş bir düşüncedir. Yatırımcılar veya politikacıların istekleri şehirde yaşayanlar için bir mekân oluşturma fikrinin her zaman önüne geçmiştir. Park Fiction ise tam tersi bir örnek oluşturmuştur. Liman bölgesi ile şehrin en önemli merkezlerinden biri olan St. Paulinin arasında kalan Park Fiction ile hem o bölgedeki yeşil alan olma özelliği korunmuş hem de insanların isteklerinden yola çıkılarak karakteri olan bir mekân yaratılmıştır. İnsanların katkı sağlaması için her türlü yöntem kullanılmış ve sonucunda gerçekten insanların fikirlerinden yararlanılarak bu park oluşturulmuştur. Bunun sonucu olarak da şehirde yaşayan herkesin kendini ait hissedeceği bir alan yaratılmıştır. Soylulaştırma dünyanın her yerinde gerçekleşmektedir ve buna maruz kalan herkes bu parkın hikâyesini dinlemeli ve neler yapılabileceğine dair ders çıkarmalıdır.

The post Park Fiction appeared first on Arkitektuel.