20. Yüzyıl başında,  Ankara’nın, 20-25bin civarında bir nüfusa sahip olduğu söylenebilir. Ankara (Angora), her türlü medeni çevre ve unsurlardan yoksun, bataklıkları olan, toz fırtınaları ile tanınmış, ağaçsız bir Anadolu kasabaydı.

Cumhuriyet’in ilanından 16 gün önce başkent ilan edildi ve “Başkent” sıfatına uygun bir hal alabilmesi için şehrin hazırlanması gerekiyordu. Şehrin 1923 sonrası gelişiminin başarısı, büyük ölçüde rejimin başarısı ile özdeşleşmiş, modern, çağdaş, yeni ve örnek bir şehir kurmak amacı doğrultusunda çabalar başlatılmıştır.

1928 yılı içinde, Berlin Kent Planlama Yarışması’nı kazanmış, Prof.Dr. Hermann Jansen, yine bir Alman şehirci Prof. M.Brix ve Fransız Hükümeti baş mimarı Prof. Jausseley arasında Ankara Nazım İmar Planı için bir yarışma açılmıştır. Gelen planları Mustafa Kemal Atatürk’ün de incelediği bu yarışmayı Prof. Dr. Hermann Jansen kazanır.

Ankara Şehri İmar Planı

Jansen’in hazırladığı imar planı 23 Temmuz 1932 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girdi. Jansen Planı, toplum öncelikli bir plandı. Ankara’daki konut sorununa ve işçilerin yerleşim alanlarının nasıl olacağına büyük önem vermişti. Dönemin politikalarına bakıldığında Jansen’in insan öncelikli projesinin seçilmesinin nedeni anlaşılıyordu.

Jansen, bir Anadolu kasabasını, çağdaş bir kente çevirecekti ve bu durumu şu sözlerle açıklıyordu; “Yepyeni bir şehir kuracaksınız, dünyaya yepyeni ve çok güzel bir örnek vereceksiniz…Biliyorsunuz, Avrupa şehirlerinin hemen hepsi motordan önce yapılmıştır. Motor eski nizamları ve anlayışları altüst etti. Ben size şehircilik sanatının son sözlerini getiriyorum.” Bu sözlerindeki ‘şehircilik sanatının son sözleri’ vurgusu, sanayileşme öncesi kurulmuş olan Avrupa başkentlerin motorlu taşıtlara uygun olmamasınaydı, ancak yeni Türkiye’nin başkenti olacak olan Ankara bir kasabaydı ve sıfırdan planlanıyordu. Jansen’e motorlu taşıtlara uygun geniş caddeler yapması için bir fırsat vermişti.

Jansen’in planı motorlu taşıtlara uygun olacak olmanın yanı sıra yeşil alan ve şehir arasında ilişki kurmayı amaçlamıştır. Ankara’yı bahçeli evlerden oluşan semtler ve açık alanlara ulaşım imkanı veren bir şehir olarak kurgulamıştır. Merkezden kıra doğru bir hiyerarşi içerisinde dere yatakları, vadileri ve topoğrafyayı göz önünde bulundurarak oluşturmuştur. Bu hiyerarşi “doğa-kültür/ kır-şehir” ölçeğinde düşünülmüş ve Ebenezer Howard’ın Bahçe Şehir (Garden City) motiflerini Jansen planına taşımıştır.

Jansen Planı, bazı değişikliklerle de olsa 1950 ‘lere kadar Ankara’nın gelişmesini yönlendirmiştir. Hermann Jansen, Ankara dışında İzmit, Gaziantep-Mersin, Ceyhan-Tarsus ve Adana’da planlar oluşturmuştur.

Herman Jansen kimdir?

Hermann Jansen

28 Mayıs 1869 Aachen, Almanya doğumlu Hermann Jansen, Aachen Teknik Yüksekokulunda mimarlık eğitimi aldı. 1908 yılında başlatılan Berlin’in şehircilik gelişimi konulu bir yarışmada Hermann Jansen, 1910’da iki birincilik ödülünden birini kazandı. Jansen’in hayata geçirilen fikirleri bugün bile Berlin şehrinin siluetinde bulunabiliyor. 1928’de Türk hükümeti tarafından açılan, yeni başkent Ankara’nın tasarımı konulu uluslararası yarışmayı kazanarak adını duyurdu. Hermann Jansen, Türkiye’de faaliyet gösteren ilk yabancı şehir planlamacısı olarak Ankara’nın yanında birçok başka Türk şehrinin de görüntüsüne belirleyici bir şekilde damgasını vurdu. Planlamaları 1932’ye kadar uygulanabildiği halde 1938 yılına kadar Türkiye’de kaldı. Hermann Jansen 20 Şubat 1945 tarihinde Berlin, Almanya’da vefat etti.

Kaynak:

http://www.goethe.de/ins/tr/ank/prj/urs/arc/jan/trindex.htm

The post Hermann Jansen’in Ankara Planı appeared first on Arkitektuel.

Şişhane Park, 2002 yılında Murat Şanal ve Alexis Şanal’ın kurduğu ŞANALarc tarafından 2013 yılında tasarlandı. ŞANALarc Şişhane Park’ı insanların kalabalık şehirde birlikte kullanabilecekleri alternatif bir kamusal alan olarak tanımlıyor. Ancak Şişhane Park, içinde bulunduğu şehirden çok daha kalabalık ve yoğun bir proje. İsmi Şişhane Park olmasına rağmen, yapı ne alışılagelmiş bir park ne de tipik bir kamusal bina. Genel olarak tanımlamak gerekirse Şişhane Park İstanbul’un merkezinde yaratılan cesur bir kamusal mekan yorumu.

© Olivve Wimmer

Beyoğlu’nun güneybatı ucunda, Tarlabaşı Bulvarı’nın üstünde bulunan Şişhane Park, tasarımı ile bu bölgeye gelen ziyaretçileri ve bölge halkını, çevresel faktörler ile bir araya getirmeyi amaçlıyor. Eşsiz Haliç manzarasına bakan projede insanların dinlenebilecekleri, oyun oynayabilecekleri ve bir ağacın gölgesinde oturabilecekleri mekanlar yaratılmış. Park, İstanbul’un alışılagelmiş parklarından oldukça farklı. Diğer parkların aksine Şişhane Park; yürüyüş parkuru, ahşap oturma alanları ve açık mekanlar ile tanımlanıyor. Böylece ortaya her yaştan ziyaretçinin eğlenerek keşfedebileceği ve kullanabileceği bir park ortaya çıkıyor.

© Olivve Wimmer

Şişhane Park, aynı zamanda İstanbul için çok önemli bir ulaşım geçiş noktası haline gelmiş. Kamusal ve özel ulaşım araçlarının durak noktası olan Şişhane Park, pek çok toplu-taşıma hattını birbirine bağlıyor. Yapının içinden Şişhane metro durağına direkt iniş sağlanıyor. Şişhane metrosunu kullanan insanlar buradan otobüs ve dolmuş duraklarına ve Kasımpaşa’ya ulaşabiliyor. Buna ek olarak yapı, bünyesinde 1,000 araçlık bir otopark bulunduruyor. Ayrıca, yapının içinde Beyoğlu Belediyesi Evlendirme Dairesi de bulunuyor. 

Yapı, sürekli değişen, dinamik bir kimliğe sahip. ŞANALarc, Şişhane Park’ın mevsimsel değişikliklere ve kültürel aktivitelere göre değişebilen, gecesi ve gündüzüyle 24 saat yaşayan bir deneyim durağı olmasını amaçlamış. Tasarımda kullanılan mimari dilden inşaatta kullanılan malzemelere kadar tüm kararlar bu dinamizmi vurgulamak doğrultusunda alınmış. Tasarımda tercih edilen malzemeler İstanbul’un kent dokusuna benzer ve alternatif dokular üretilmesini sağlıyor. Yapı, bir bütün olarak ziyaretçilerinin hayal gücünü test ediyor.

© Olivve Wimmer

ŞANALarc’ı tasarım aşamasında en çok zorlayan etkenlerden biri, yol kotu ile giriş kotu arasında bulunan 12 metrelik kot farkı olmuş. Ofis, bu sorunu teraslı bir yapı tasarlayarak çözmüş. Tarlabaşı Bulvarı’na bakan platform caddeden gelen gürültü ve kirliliğe maruz kalırken, yükselen ikinci teras korunmuş bir açık mekan üretiyor. Üçüncü teras ise doğal ışığın ve temiz havanın ana otopark katına inmesini sağlıyor.

© Olivve Wimmer

Projenin amacı, Şişhane Park’ın Galata ile Beyoğlu’nun diğer mahalleleri arasında bir geçiş noktası olması ve Kasımpaşa’daki sosyal hayatın bu bölgeler ile bağlantısının sağlanması. Böylece tasarlanan park, hem Galata’daki yaşamın deneyimlenebildiği doğal bir mekan hem de kültürel aktiviteler ve kentsel programlar için kullanılabilecek alternatif bir kamusal alan.

The post Şişhane Park appeared first on Arkitektuel.

1998 yılında tamamlanan Parc de la Vilette (Vilette Parkı), 1982’de açılan uluslarası bir yarışmanın sonucunda ortaya çıkmış. Fransa’nın başkenti Paris’te terkedilmiş bir mezbaha ve et halinin bulunduğu alanı yeniden canlandırma amacıyla açılan proje yarışmasına dünyaca ünlü mimarlardan Rem Koolhaas (OMA), Zaha Hadid, Jean Nouvel gibi isimler katılmış. 470 katılımcının arasından seçilen proje, Bernard Tschumi’nin önerisi olmuş.

© Bernard Tschumi Architects

Tschumi’nin tasarımının kazanmasının sebebi onu diğer katılımcılardan farklı kılan yaklaşımı. Bernard Tschumi, Parc de la Vilette’i alışılagelmiş, peyzaj ve doğayı baskın eleman olarak tasarım yaklaşımıyla kurgulamıyor. Bunun yerine parkı, doğal ve yapayın sürekli olarak yeniden yapılanma ve keşif durumunda olduğu bir tür kültür alanı olarak görüyor. Tschumi’ye göre park bu iki farklı durumu zorla bir araya getiren, kullanıcı için kültürel bir tür merkez.

© Bernard Tschumi Architects

Paris’i güzelleştirme adı altında 1860’lara dayanan eski alanı yenileme projesi kapsamında toplam 55 hektarlık alan tasarıma açıldı. Yarışmada istenen 21. yüzyılın parkını yansıtacak kentsel bir alan yaratmaktı. Bunun üzerine Paris’in en büyük parkı olacak proje için kazanan öneri, ekibin koymuş olduğu 21. yüzyıl fikrine en çok yakın olan öneriydi. Parc de la Vilette, geçmişe örnek oluşturan durum olarak bakan, onu temel alan bir tasarım değil; gelecek gibi zamanına göre daha çağdaş konseptlere yönelen bir tasarımdı. Bu da Bernard Tschumi’yi 470 katılımcının önüne geçiren özgü yaklaşımı oldu.

© Interim East

Tschumi, parkı ziyaretçilerin keşfedeceği geniş bir açıklık olarak değerlendirdi. Parc de la Vilette bunun üzerine mimarı tarafından, ziyaretçisine referans verecek noktalarıyla kurulmuş bir düzen içinde özgürlük hissini uyandıran çeşitli aktiviteler ve etkileşim alanı olarak kurgulandı.

Bunu sağlamak için Bernard Tschumi, bu geniş alana -ziyaretçilerin rastgele bulması düşüncesiyle- 10 adet temalı bahçe serpiştirdi. Her bir bahçe de kullanıcılarına rahatlayacağı, derin düşüncelere dalabileceği, hatta oyunlar oynayabileceği alanlar sunuyordu.

Noktalar, Çizgiler ve Yüzeyler

Parc de la Vilette’in organizasyon prensibi 3 öge etrafında şekillendi; Tschumi bunları noktalar, çizgiler ve yüzeyler olarak sınıflandırdı. 55 hektarlık bu büyük alan, grid (ızgara) oluşturan 35 noktayla düzenlendi. Bu noktalara Tschumi ‘follies’ yani ‘süs olarak yapılmış bina’ adını verdi. Bu binalar parka hem düzenli hem de boyutsal bir anlam katıyor hem de ziyaretçilere bir çeşit referans noktası oluşturuyordu devasa alanda. Her biri özgün olan bu küçük yapıların, tekrarlanan bir karakterleriyle, parkta kullanıcı için bir tür mekan hissi oluşturması amaçlanmış.

© Bernard Tschumi Architects

Bunun yanında Parc de la Vilette’in çizgileri ise, parkın içinde kesin sınırlarla belirlenmiş yürüyüş rotalarını oluşturuyordu. Tschumi’nin noktalarının aksine bu çizgiler belirli bir mekansal organizasyonu takip etmeyen ögeler. Çizgiler, ziyaretçiyi farklı farklı yerlere, ilgi çekecek farklı noktalar ulaştırmayı amaçlandıran, yönlendiren, zaman zaman kesişen bu şekilde park hatta etraftaki kentsel alanı gezdiren elemanları olmuş Parc de la Vilette’in.

© Bernard Tschumi Architects

55 hektarın 34 hektarlık kısmı ise yeşil alanlara ayrılmış. Bu yeşil alanlar da yüzeyler. Bu tamamen açık yeşil alanlar Parislilere, sosyalleşebilecekleri, toplanabilecekleri, dinlenebilecekleri yerler sunuyor. Yüzeyler, ziyaretçinin isteğine uygun şekillenen alanlar.

Parc de la Villette’te, geleneksel parkların ziyaretçiyle fonksiyonu tanımlanacak fakat yine de belli bir aktivite için düzenlenmiş haline karşı olarak, tamamen yorumlamaya açık geniş bir alan tanımlanmış. Noktaları oluşturan dekonstrüktivist yapıların bile programları mimar tarafından net belirtilmemiş -yalnızca son zamanlarda bazıları şu anda restoran, kafe vb. olarak hizmet vermeye başlamış.

© Bernard Tschumi Architects

Dünyaca ünlü, özgün Parc de la Villette’in eleştirildiği birkaç nokta da var tabiki. Bunlar; insan ölçeğini hesaba katmayan kocaman bir alan olması ve süreçte alanın eski karakterini, tarihini ve çevre bağlamını dikkate almayan bir yaklaşımının olmasıymış. Fakat park, insanın büyük bir kentsel ortamda nasıl hissedeceğini araştıran analitik ve kavramsal bir yaklaşım aslında. Parc de la Villette, insanın kentsel yaşamı içerisindeki yorucu sosyal çevresinde diğer insanlara karşı kaybettiği insancıl duyarlılığını hatırlatan, insana bunun aksini aşılamayı amaçlayan bir proje. Bu nedenle oldukça özgün ve önemli bir yere sahip.

© Bernard Tschumi Architects

Parc de la Villette mekanları, etkinlikleri ve hareketi daha büyük bir sistemde birleştiren kentsel hayatı ve aktiviteleri yerici bir tür manifestasyon. Tschumi’nin kent hayatını eleştirisini dışavurumu. Park, bu nedenle kentsel ölçekte oluşturulmuş projeler için oldukça önemli ve eşsiz bir örnek teşkil ediyor.

Kaynaklar: 

1. Eduardo Souza. “AD Classics: Parc de la Villette / Bernard Tschumi Architects” 09 Ocak 2011. ArchDaily. <https://www.archdaily.com/92321/ad-classics-parc-de-la-villette-bernard-tschumi/>
2. ‘’Parc de la Vilette’’ Bernard Tschumi Architects. <http://www.tschumi.com/projects/3/>

The post Parc de la Vilette appeared first on Arkitektuel.

Mies van der Rohe tarafından tasarlanan ve Detroit şehir merkezinin doğu ucunda bulunan Lafayette Park, dünyanın en büyük ‘site’lerinden bir tanesi. Toplam 31 hektarlık bir alan üzerinde bulunan proje, bir çok farklı tipte konut binasını bir arada bulunduruyor. Lafayette Park, üç gökdelen tipi apartman binasının, 162 şehir evinden oluşan geniş bir yaşam alanı.

© James Haefner

Mies van der Rohe, Lafayette Park’ı 1959 yılında, Crown Hall ve Seagram Binası’nı tasarladıktan sonra tamamladı. Bu nedenle park, Mies van der Rohe’nin diğer ikonik yapıları kadar iyi bilinmese de çoğu eleştirmen ve mimar bu duruma karşı çıkarak, Lafayette Park’ın hak ettiği ilgiyi görmediğini düşünüyor. Proje, kentsel dönüşümün dünya üzerindeki ilk örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.

Plan / © MiesDetroit.org

Proje, Detroit’in 1950’li yıllarda yaşadığı kentsel dönüşümün şehirdeki en önemli temsilcilerinden bir tanesi. Lafayette Park’ın oluşturduğu mahalle hayatı, projenin tamamlandığı 1959 yılından günümüze kadar varlığını korumayı başarmış ve şehrin merkezinde oldukça kaliteli yaşam alanları oluşturulmuş. Mies van der Rohe, bu projede önceki projelerinde de birlikte çalıştığı peyzaj mimarı Alfred Caldwell, şehirci Ludwig Hilberseimer ve Herb Greenwald gibi isimlerle birlikte çalışmış.

© Jörn Schiemann

Lafayette Park; ‘park içinde kuleler’ modernist şehirsel yaklaşımının bir örneği. Parkta üç tane 22 katlı kule bulunuyor ve bu kulelerin çevresi daha küçük konut birimleriyle ve The Plaisance adı verilen yaklaşık 50 dönümlük yeşil alan ile sarılmış durumda.

Proje, Detroit şehir merkezine oldukça yakın olsa da kendi içinde farklı bir mahalle yaşamı ve farklı bir komünite kurguluyor. Detroit gibi tehlikeli, suç oranının ve gayrimenkul fiyatlarının yüksek olduğu bir şehrin içinde bulunmasına rağmen park kendi içinde sakinlik ve güven duygusu veren bir mahalle yaşamı yaratmış. Projenin tasarımında mimari, şehircilik ve peyzaj tamamen kol kola, eş zamanlı ilerlediği için şehirsel ve mimari ölçekte bu başarı sağlanabilmiş.

© Jamie Schafer

Tasarlanan mahallenin kuzeybatı ucunda Pavyon adı verilen bir yapı bulunuyor. Bu yapı tek odalı, iki odalı ve üç odalı kiralık daireleri bulunduruyor. Proje alanının güneydoğu kısmında ise Doğu ve Batı Lafayette Kuleleri yükselmekte.

© Vasco Roma

Lafayette Park’taki yapılar, Mies’in mimari dilini fazlasıyla taşımakta. Belirgin, öne çıkan taşıyıcı elemanlar, cephelerde kullanılan dökme cam ve yapıların sadeliği bu unsurlardan sadece birkaçı. Mahalledeki her bir bina, birbirlerinden ayrı olmalarına rağmen ortak bir mimari dile sahip. Evlerde zeminden çatı kotuna kadar yükselen çelik kolonlar ve tirizler, yapıların dışından görülebilmekte. Pavyon ve küçük evlerde dökme cam cepheler, kesintisiz bir şekilde zeminden tavana kadar çıkarken, Doğu ve Batı Lafayette Kulelerinde ise cam cepheler zemin hizasının hemen üstünden başlamakta.

© James Griffioen

Projedeki 162 şehir evi de birbirinin aynısı. İki katlı olarak tasarlanmış bu yapılar arsaya birbirlerine dik ve paralel olacak şekilde yerleştirilmiş, bu nedenle bu evler plan düzleminde bakıldığında oldukça düzenli ve katı bir izlenim veriyor. Bu katı geometrik yapıların yarattığı kümeler, aralarına yerleştirilen yeşil alanlarla yumuşatılmaya çalışılmış. İki şehir evinin arasında bulunan alanlara ise oyun parkları ve herkesin kullanabileceği çimenlik alanlar yerleştirilmiş. Bu evlerin birbirlerine yakın olarak konumlanması, daha sıcak bir mahalle hayatı oluşmasına neden oluyor. Ayrıca, Lafayette Park’ın büyüklüğünü şehir evlerinden bakarak anlamak neredeyse imkansız. Buradan bakıldığında yalnızca yeşil alanlar, ağaçlar ve ağaçların arasından gözüken kulelerin bir kısmı görülebiliyor.

© James Griffioen

Şehir evlerinde mutfak ve oturma alanları her bir evin ilk katına yerleştirilmiş. Yatak odaları ise ikinci katlarda bulunuyor. Evlerin ön ve arka cephelerinin cam ile kaplı olması, yatak odalarının ve oturma alanlarının gün boyunca ışık almasını sağlıyor.

© Lauren Piippo

Lafayette Park, kesinlikle arabalar düşünülerek tasarlanmış. Tasarım ekibi park alanlarını evlerin aralarındaki boşluklara koymak istememiş. Bunun yerine park alanları yerin birkaç kat altında olacak şekilde tasarlanmış. Böylece arabalar peyzajı ve parkın mimarisini etkilemiyor.

Kaynaklar

1. http://www.miesdetroit.org/
2. Rennie Jones. “AD Classics: Lafayette Park / Mies van der Rohe” 11 Dec 2013. ArchDaily. Accessed 26 Dec 2017. <https://www.archdaily.com/455524/ad-classics-lafayette-park-mies-van-der-rohe/> ISSN 0719-8884

The post Lafayette Park appeared first on Arkitektuel.