Wikimedia Commons

Looshaus ya da diğer adıyla Goldman & Salatsch Binası, Adolf Loos’un Viyana’da tasarladığı en önemli yapılardan bir tanesi. Otto Wagner ile birlikte Modern Viyana’nın önde gelen kurucularından olan Loos, orta çağdan beri hakim olan mimari anlayışı reddederek şehrin en önemli meydanlarından Michaelerplatz’a yeni, alışılmışın dışında ve modern bir bina tasarlamış. Dönemin ünlü tekstil markası Goldman & Salatsch’ın ana mağazası olmak üzere inşa edilen Looshaus, Adolf Loos’un mimari manifestosunun en somut örneklerinden. 

Wikimedia Commons

Loos, meşhur denemesi Süsleme ve Suç (Ornament and Crime)’da da belirttiği gibi mimaride süslemeyi reddeden ve fonksiyonelliği ön plana çıkaran bir mimar. Looshaus, bu teorik düşüncelerin gerçeğe dönüşmüş hali. Yapı, komşusu olduğu Hofburg Sarayı’ndan ve St. Michael Katolik Kilisesi’nden çok farklı bir karaktere sahip. Loos’un tasarladığı süsten uzak, yalın ve simetrik cephe, inşa edildiği dönemde Viyana Sesesyonu’nun sahip olduğu tarihselci anlayışa oldukça uzak bir tasarım. Tarihe ve kolektif kültüre oldukça bağlı olan Viyana halkının bu radikal tasarımı kabul etmesi de kolay olmamış. Loos, projesinin gerekli onayları alabilmesi için cepheye çiçek saksıları eklemek zorunda kalmış. 

Yapının sade cephesindeki en dikkat çekici detay mavi-yeşil renkteki Toskan kolonlar. Ortasına doğru kalınlaşıp yerle temas ettiği noktada incelen kolonların taşıyıcı özelliği bulunmuyor. Tamamen sembolik olarak tasarıma eklenen bu kolonlar St. Michael Kilisesi’nin portikosuna referans vermekte. Cepheden binanın farklı işlevleri de okunabiliyor: mermer kaplı ilk iki kat ve düz alçı ile kaplanmış üst katlar. 

Viyana’nın modern dönemini temsil eden iki mimar Otto Wagner ve Adolf Loos’un Viyana halkı ve sanat dünyası tarafından aynı oranda kabul gördüğünü söylemek mümkün değil. Wagner’in 1906 yılında tamamladığı Avusturya Posta Tasarruf Bankası olan (Postal Savings Bank) attığı modern ve yenilikçi adımlara rağmen genel bir kabul ve takdir görürken 1909-1910 yıllarında Looshaus büyük bir tepki ile karşılaşıyor. Bina, geleneksel pencere süslemelerine sahip olmadığı için halk arasında ‘kaşları olmayan ev’ olarak adlandırılmış. 

Goldman & Salatsch için tasarlanan Looshaus’un ilk iki katında 20. yüzyıl Viyana burjuvazisinin sıkça uğradığı moda mağazası bulunuyordu. Binanın Herengasse caddesi üzerindeki ikinci bir giriş ile erişilen üst katlarında daireler bulunurken çatı katında ise yine Goldman & Salatsch işçilerinin çalışma makanları yer alıyordu. Bina günümüzde bir Avusturya bankası olan Raiffeisenbank tarafından kullanılıyor. 

Looshaus’un oldukça sade dış cephesi, pek çok kottan oluşan hareketli ve etkileyici bir iç mekan organizasyonunu içerisinde barındırıyor. Loos’un Raumplan adını verdiği mekansal plan anlayışının temellerinin görülebildiği iç mekan organizasyonu tamamen farklı işlevlere sahip mekanların birbirini takip etmesi üzerine kurgulanmış. Hemen girişin karşısında bulunan görkemli merdiven kullanıcıları yukarı kata çıkarıyor. Bir üst kat, mekansal olarak duvar veya kolonlar ile değil ancak kat yükseklikleri ile birbirinden ayrılmış durumda. Loos, mağazaya gelen müşterilerin mağaza içindeki hareketlerine göre mekanların yüksekliklerine karar vermiş. Ahşap ağırlıklı iç dekorasyon mağazanın lüks çizgisine katkıda bulunurken aydınlatma elemanları ve mobilyalar da yine Loos tarafından özenle tasarlanmış. 

The post Looshaus appeared first on Arkitektuel.

Wotruba Kilisesi (Wotruba Church), Viyana’nın dışında Mauer isimli şehirde bulunan heykeltraş Frtiz Wotruba en başarılı eserlerinden biri. 1970’lerde yapımına başlanan kilise, Frtiz Wotruba’nın ölümünden sonra (1975) mimar Fritz G. Mayr tarafından tamamlanmış. Kilise, mimarlık ve sanatın sınırlarıyla oynayan, düzensizliğiyle eşsiz, brutalist bir eser.

© Denis Esakov

Fritz Wotruba’nın kilden yapılmış maketini içinde gezinebilen beton bir heykele dönüştürüyor Fritz G. Mayr. Yapının hikayesi asıl ilginç olan kısım. 1907’de doğmuş, kötü bir ortamda büyüyen 8 kardeşin en küçüğü Wotruba. Sanat, onun için zamanla psikolojik bir tür kaçış. II. Dünya Savaşı sırasında ise bu kaçışı gerçeğe dönüştürüyor ve Avusturya’dan İsviçre’ye gidiyor. Burada sanatına yoğunlaşan Wotruba, Avusturya’nın en çok tanınan heykeltraşı haline geliyor yavaş yavaş.

© Denis Esakov

Kariyerinin en zirve noktası ise ‘peyzaj, mimarlık ve şehirle mükemmel birliktelik kuran’ bir heykel hayali. Wotruba Kilisesi’ni şekillendiren bu hayal, oldukça ilgi gören bir eser haline geliyor ve heykelin yapılması için Wotruba’ya danışılıyor. Heykelin, hem dini hem de sanatsal olarak çok güçlü bir ifadeye sahip olacağı düşüncesi, aynı dönemde Nazi vb. baskılarla gitgide Tanrı düşüncesinden uzaklaşan Avrupa’da etkili olacak bir ifade umudu ile.

© Denis Esakov

Wotruba Kilisesi, mimarlıktan çok bir tür sanat eseri. Kilise, sanatsal yaklaşımın mimari pratiği nasıl şekillendirebileceğini gösteren en önemli örneklerden. Mimarlıkta alışılmadık şekilde kilise, arazisi belli olmadan tasarlanmış.

Daha sonra Viyana’ya bakan ve yemyeşil peyzajına, dingin yapısına tezatlık yaratacağı bir alana konumlandırılmış. Bu tezatlığın sebebi, belirli bir kütle organizasyonu ve simetriye bağlı kalmayan eserin oldukça dinamik hatta kaotik bir kompozisyon oluşturması.

© Denis Esakov

Tasarım hiçbir şekilde belirli bir düzene oturtulmamış. 152 beton blok rastgele birbirini tutan, kaldıran şekilde yerleştirilmiş. Yalnızca kilisenin ön cephesinin nerede olacağına dair bir ipucu içeren düzeninde Wotruba Kilisesi, mimarinin bir tür soyut yorumu olarak değerlendirilen bir sanat eseri. Bunun dışında hangi hacmin nerede olacağını belirleyebilmede tek yardımcı öge açıklıklar. Beton bloklar arasında gün boyu değişen desenler yaratan bir eleman olarak ele alınan doğal ışığın alınmasını sağlayan belirleyiciler bu açıklıklar.

© Denis Esakov

Kilise tasarımı için Wotruba: ‘’Eğer yapımı başarılı olursa Wotruba Kilisesi, dinamiğin ve dramanın büyüklerinden biri olacak. Asimetrik blokların düzenlenişinin yarattığı görünür kaos, en sonunda uyumlu bir birliktelik sonucunu vermeli. ‘’. Fritz G. Mayr da bu sonuç için heykeltraşın ölümünden sonra yapıma devam edilmesini sağlıyor. Sonuç olarak kilise, 1976 yılında tamamlanıyor.

© Denis Esakov

Wotruba Kilisesi, mimar ve sanatçı işbirliğinin yalnızca bir örneği. Sanatsal yaklaşımın mimariyi nasıl değiştirebileceğine dair en güçlü örneklerden bir tanesi. Kilise, yaratıcı ve rasyonel iki farklı yaklaşımın ortaya fonksiyonel hem de güzel bir ürün çıkarabileceği düşüncesini güçlendiriyor.

Kaynak: Lindsey Leardi. “The Bizarre Brutalist Church that Is More Art than Architecture” 13 Şubat 2018. ArchDaily.  <https://www.archdaily.com/886994/the-bizarre-brutalist-church-that-is-more-art-than-architecture/>

The post Wotruba Kilisesi appeared first on Arkitektuel.