Saint Benedict Şapeli, mimarlığın felsefesine yönelen birçok fikriyle ve bunu yapılarına taşıyan tarzıyla ünlenmiş Peter Zumthor (Pritzker, 1988) imzalı küçük bir şapel yapısı. Graubünden’in Sumvitg adlı köyündeki şapel, Zumthor’un çoğu yapısındaki tarzıyla, ‘sadeliğiyle güzelliği amaçlayan’ bir yapı.

© Felipe Camus

Gösterişsiz dış görünümüyle Saint Benedict Şapeli, oldukça küçük ölçekli bir yapı. Bunun arkasında Zumthor’un insan ölçeğinden uzaklaşmayan bir yapı tasarlama düşüncesi var. İçeride de yine bu sadeliğin devam ettiğini görmek mümkün. Burada da yine mütevazı bir atmosfer sunulmuş Saint Benedict Şapeli’nin işçilik harikası iç mekanıyla.

© Felipe Camus

Proje, ilk olarak bir çığ esnasında önceden var olan barok şapelin yıkılmasıyla ortaya çıkmış. Saint Benedict Şapeli de tam bu alana yerleşiyor; köye yeni bir şapel sağlamak için. Arazi tam dağ eteğinde bulunuyor. Bu nedenle karşıdaki dağlık alanlara eşsiz bir mazarası var aslında. Çığ gibi doğal afetlerin meydana gelmemesi için de dağın eteğinde bir önlem alınmış: alan ağaçlandırılmış. Manzara bir de şapelin arkasındaki ağaçlık alanla daha da şiirsel hale gelmiş dolayısıyla.

© Felipe Camus

Zumthor Saint Benedict Şapeli’nde modern materyal ve teknikler kullanıyor aslında. Fakat buna rağmen yapıyı, silindirik formuyla, etrafına uyum sağlayan, çevresindeki doğanın bir parçası olan öge haline getiriyor. Yapının küçük ölçekle ve materyal olarak ahşap ile kurgulanışı da tarihi bir Alp dağı köyü olan Sumvitg boyutuna ve geleneksel yapı karakterine uygun olmayı hedefliyor. Bu şekilde bulunduğu alanı tamamen doldurmayı amaçlıyor yapı. Saint Benedict Şapeli, ahşap bir çatı, bunu taşıyan ahşap bir konstrüksiyon, ahşap kiremit kaplama ve yine ahşap makaslarla oluşturulmuş -tıpkı Sumvitg evleri gibi.

Saint Benedict Şapeli’nin çatısı form itibariyle bir tekne gövdesini hatırlatıyor. Bu oldukça ifadeli çatı ve geleneksel ahşap temelli yapı, birbirine bir halka ahşap kolonla bağlanıyor. Oldukça minimal bir çözümle birleştirilen bu iki alanın ortasında da kolonların dıştan gözlemlenebildiği, yapının silindirik gövdesi boyunca devam eden, bir açıklık bırakılmış. Bu açıklık, camlarla kaplanmış. Hem şapelin bitişini süslüyor hem de içeriye etkileyici bir aydınlanma sağlıyor. Aynı zamanda içeride, kiliselerde istenen ruhani havanın yakalanabilmesini sağlıyor.

© Felipe Camus

Böylelikle şapelin içine girildiğinde kullanıcıyı hem form hem görünüm itibariyle oldukça etkileyici, bütünüyle saran bir atmosfer karşılıyor. İçeride oldukça minimal bir tasarım gözüne çarpıyor kullanıcının. Tüm alan aynı karakterde: her yer ahşap ile kurgulanmış. Ahşap kolon, kiriş ve hatta banklarla oluşturulan bir mekan. Aslında burası Zumthor’un mimaride işçiliği ne kadar önemsediğini ve materyale olan titiz , hassas yaklaşımını sergileyen bir mekan olmuş şapelde. ”Tasarıma ilk başladığımda yapıyla ilgili fikirlerim yalnızca materyalleri üzerineydi. Ben mimarlığın buna ilgili olduğuna inanıyorum. Kağıt üstünde veya form ile yaratılan bir eser değil, materyal ve materyal ile yaratılan mekan atmosferi yaratımı ile ilgili.” diyor Peter Zumthor.

©Fernando Guerra

Therme Vals, 1996 yılında İsviçre’nin Graubünden bölgesindeki sıcak su kaynaklarının üstünde yapılmış olan bir spa yapısı. 7132 Hotel‘e bağlı bir spa merkezi olan Therme Vals, tarzını yansıtan, tam bir duyumsal deneyim imkanı sağlayan eşsiz bir mimarlık örneği. ”Dağ, taş ve su, taşın içindeki yapı, taş ile yapı, dağdan çıkan yapı, dağın içindeki yapı -bu kelime ve söz öbeklerinin çağrışımları mimari olarak nasıl yorulanır?” diyor bu yapıda yola çıktığı felseye ışık tutmak için Peter Zumthor.

©Archdaily

Tasarımda fikir mağara veya bir taş ocağı benzeri bir strüktür yaratmak. Bundan yola çıkarak sıcak su hazularının bulunduğu yapı, tepeye yarıya kadar gömülmüş durumda ve bir yeşil çatı ile örtülüyor. Bu da yapıyı saran doğal çevrenin bir uzantısı olmayı sağlamak amaçlı yaklaşımın bir parçası. Aynı zamanda Therme Vals, bölgedeki taşocaklarından çıkarılan, yerel bir taş türü olan Valser Kuvarzit’inden yapılmış levhalarla oluşturulmuş içte ve dışta. Tasarım süreci için bu taş sürekli bir ilham kaynağı oluyor ve tabiki özenle kullanılıyor yapıda.

©Dominik Gehl

Mekan, ziyaretçilerin lüks içinde sıcak suyun ve içinde geçirilen vakitin antik zamanlardan beri bilinen yaralarının tekrar keşfetmeleri için tasarlanmış ek olarak. Işık ve gölge, karanlık ve aydınlık, kapalı alan ve çizgisel mimari elemanların kombinasyonu ile birlikte ziyaretçilere bir hayli duyumsal ve canlandırıcı deneyim sağlıyor Therme Vals. Bu da Zumthor’u eşsiz kılan mimari yaklaşımının sadece bu yapıdaki bir yansıması.

©Fernando Guerra

Yapının iç düzeninde esas alınan özenle düzenlenmiş sirkülasyon ağı. Bu ağ, ziyaretçileri asıl fonksiyon olan kaplıca alanına yönlendirirken gidiş yolu üzerinde Zumthor’un ziyaretçinin kendi keşfine bıraktığı alanları da vurguluyor. Yapının içerisindeki bakışlar da her an kontrol altına alınmış; istenilen yerde manzara açığa çıkmış veya tamamen dışaarıdan soyutlanmış içerisi.

©Fernando Guerra

Dağın içindeki taş şehrin büyüleyen mistik karakteri, karanlık ve aydınlık, ışığın suda ve buharda yansımasıyla oluşturduğu oyunlar, bu taş dünya içinde kaynayan suyun sağladığı eşsiz akustik nitelik, çııplaklık ve sıcak taşların hissi, kaplıca ritüeli; Zumthor’u yönlendiren fikirlerdenmiş. Tasarımda bu elementlerle çalışma, onları bilinçli bir şekilde uygulama ve bu forma adapte etme en baştan beri bir amaç. Yapıyı oluşturan taş duvarlar da, bu bağlamda, insan vücuduyla yarışmayacak fakat ona bir mekan sağlayıp vücudunu bu rahatlama alanında şımartacak şekilde tasarlanmak istenmiş. Peter Zumthor imzasının çoğu başka mimarın düşünmeyeceği kuramlarla oldukça sağlam bir şekilde atmış diyebiliriz kısaca.

©Fernando Guerra

”Therme Vals’ı saran sıcak su ağı, yapıyı oluşturan blokların arasında tasarlanmış bir negatif mekan; tüm yapı boyunca akan ve akarken her şeyi birbirine bağlayan, tüm bu deneyimde huzurlu bir ritim yaratan mekan. Tüm mekanın etrafında dolaşması, keşif yapmak anlamına geliyor. Tıpkı bir ormanda yürüyormuş gibi. Herkes, kendine bir yol arayışında.” diyor Peter Zumthor.