Çanakkale ili sınırları içinde Gelibolu Yarımadası’nda bulunan Çanakkale Şehitleri Anıtı, 1915’te I. Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Savaşları şehitleri anısına yaptırılan anıttır. Feridun Kip, İsmail Utkular ve Doğan Erginbaş’ın tasarımı olan Çanakkale Şehitleri Anıtı, Çanakkale Boğazı’na bakan, Morto Koyu önündeki Hisarlık Tepe’ye konumlandırılmış. 1954 yılında yapımına başlanan anıt, 1960 yılında ziyarete açılmış.

Anıt, I. Dünya Savaşı sırasında Gelibolu Yarımadası’nda tarihin gördüğü en kanlı savaşlardan biri için yaptırılıyor: savaşta yaklaşık 205.000 İngiliz, 47.000 Fransız ve 213.882 Türk askeri şehit oldu. Savaş sonrasında yoğun zaiyat nedeniyle ölen askerlerin defnedilmesi savaşın iki tarafı için de büyük bir sorun haline gelmiş ve Gelibolu’nun dar alanına biriken binlerce şehit, toplu mezarlara gömülmüş. Bunun üzerine Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan (30 Ekim 1918) sonra İngilizler tarafından farklı konumlarda farklı mezarlar ve anıtlar yaptırılmış. Ardından Lozan Antlaşması’ndan (24 Temmuz 1923) sonra da, Fransızlar ve Yeni Zelandalılar da şehitleri adına mezarlık ve abideler yaptırmış. Bu tarihe kadar (1930) Türk şehitler için ise harhngi bir anıt oluşturulmamış.

©Wikimedia Commons

Türk şehitleri adına ilk abide savaştan tam 19 yıl sonra, 1934’te dikilmiş: Mehmet Çavuş Abidesi. Bu tarihten sonra 1943 yılında Milli Savunma Bakanlığı tarafından Çanakkale şehitleri için bir anıt yarışması açılmış. 1944’te 37 projenin katıldığı yarışmada İstanbul Teknik Üniversitesi’inde öğrenci olan Feridun Kip, Doğan Erginbaş ve İsmail Utkular’ın önerisi yarışmayı kazanmış. Fakat üçlünün projesi, maddi imkansızlıklar nedeniyle uzun bir süre boyunca hayata geçirilmemiş. 1952 yılında anıtın yapımının tekrar gündeme gelmesiyle daha önceki yarışmanın kazananı olan ekibin önerisinin gerçekleştirilmesi kararlaştırılmış ve bugünkü Çanakkale Şehitleri Anıtı ortaya çıkmış.

Plan ve Vaziyet Planı

Feridun Kip, Doğan Erginbaş ve İsmail Utkular’ın tasarımı, üzerinde 25×25 metrelik kaide yer alan ve bu kaidenin 4 kalın beton ayak üzerine oturtulduğu bir anıt. Kare kaideyi taşıyan bu 4 kalın betonarme ayak 7,5 metre genişliğinde ve aralarında da 10 metre mesafe bulunuyor. Böylece toplamda 41,7 metrelik yüksekliğe ulaşan yapının ayak izi tümüyle 62,5 metrekarelik bir alanı kapsıyor.

Tasarımcıların amacı, cüssesiyle ziyaretçilerini ve uzaktan anıtı izleyenleri etkileyecek bir anıt oluşturmak. Ekibin mimarları bu tasarımı gerçekleştirirken Roma döneminden gelen zafer takı formundan esinlendiklerini belirtiyor. Feridun Kip, Doğan Erginbaş ve İsmail Utkular’dan oluşan ekibe göre Çanakkale Şehitleri Anıtı, klasik Roma’nın getirdiği zafer takının farklı bir yorumunu ortaya koyuyor.

©Canakkale Travel

Tasarımın ilginç noktalarından biri ekibin, anıtın uzaktan Mehmetçiğin “M” harfi şeklinde gözükmesi isteği olsa da mimar Doğan Erginbaş’ın ifadesiyle anıt “tüm coğrafyalardan gelen şehitlerimizin toplu bir şekilde göğe yükselişini” temsil eden bir yapı. Anıtın kalın dört ayağında toplam sekiz adet rölyef bulunuyor. Rölyeflerden denize bakan dördü deniz savaşlarını, karaya bakan dört tanesi ise kara savaşlarını anlatıyor. Bu rölyefler, 2002 yılında tamamlanmış ve 2004 yılında alana 45 metre uzunluğunda yeni bir rölyef daha eklenmiş. Ziyaretçiler alana geldiğinde bu noktadan geçip, anıtın başlangıcına ulaşıyor. Anıtın girişinde ise 1992’de yılında eklenen sembolik bir şehitlik karşılıyor ziyaretçileri.

Yapım Aşaması

Anıtın inşaatı için ilk olarak bir komite kurulmuş. Bu komitede çıkan karar sonucu anıtın betonarme olarak inşasına ve bu betonarmenin üzerinin granit kaplanmasına karar verilmiş. Bunun üzerine Çanakkale Şehitleri Anıtı’nın inşasına 17 Nisan 1954’te başlanmış. İlk yapım sürecinde malzemelerin bozuk ve kalitesiz olduğu tespiti edildikten sonra anıtın yapımı durdurulmuş. Daha sonra yardım paralarıyla tekrar başlayan anıt, 12 metre kadar yükseldiğinde maddi imkansızlıklar nedeniyle yapımı tekrar durmuş. Ardından 18 Ocak 1958’de ülke çapında yayın organlarıyla da desteklenen bir yardım kampanyasıyla yapım tekrar başlıyor ve 4 ayaktan oluşan gövdenin inşaatı 18 Eylül 1959’da tamamlanmış. Daha sonra anıt, 21 Ağustos 1960’de açılmış. Çanakkale Şehitleri Anıtı’nın son halini alması ise 2005 yılında girdiği restorasyondan sonra 2007 yılını bulmuş.

©Canakkale Travel

1971’de Çanakkale Şehitleri Anıtı’nın altına bir savaş müzesi açılmış. Burada destansı Çanakkale Savaşları’ndan kalma kalıntılar ve savaşa dair dokümanlar sergileniyormuş. İsmi Savaş Eserleri Müzesi olan bu müzenin içeriği daha sonra açılan bir yarışmayla Peb Mimarlık’ın tasarımı olan Gelibolu Kabatepe Simülasyon Merkezi‘ne taşınmış.

The post Çanakkale Şehitleri Anıtı appeared first on Arkitektuel.

Hayati Tabanlıoğlu tarafından tasarlanan Atatürk Kültür Merkezi (AKM), bir dönem için İstanbul’un kültür ve sanat merkezi olmuştur. Orijinal olarak Feridun Kip ve Ruknettin Güney tarafından tasarlanan ve 12 Nisan 1969 tarihinde açılan Atatürk Kültür Merkezi, 1970 yılında bir oyun sırasında çıkan yangın sonucunda oldukça hasar gördü. Bu yangının ardından Hayati Tabanlıoğlu tarafından onarılan ve tekrar tasarlanan yapı, 1978 yılında tekrar kullanıma açıldı ve 2000’li yıllara kadar hizmet verdi.

Eskiz / © Atatürk Kültür Merkezi – Hayati Tabanlıoğlu

İstanbul Opera Binasından Atatürk Kültür Merkezi’ne

Hayati Tabanlıoğlu, AKM’yi yeniden tasarlama sürecinde pek çok sıkıntı ile karşı karşıya kalmıştır. Yalnızca bir opera binası olması amacıyla tasarlanan eski yapı, yeni projede bir kültür merkezine çevrilmek istenmiştir. Eski yapının bir opera binası düşünülerek yapılan betonarme karkası, kültür merkezi tasarımını sınırlayan bir faktördür. Ayrıca, orijinal projenin inşaatının 21 yılda tamamlanması da yeni proje için başka bir sıkıntı oluşturmaktadır çünkü eski projenin inşaatı sırasında çözülememiş pek çok sorun bulunmaktadır. Tüm bu sorunlara rağmen, İstanbul Opera Binası ismi ile açılan yapı, geçirdiği yangının ardından Atatürk Kültür Merkezi’ne dönüştürülmüştür.

© Reha Günay

Yapıya; oda tiyatrosu, çocuk sineması, sanat galerisi, otopark, dekor depoları, sahne ve yönetim blokları ve teknik hacimler eklenerek, yapının bir kültür merkezine dönüşmesi sağlanmıştır. Yapının ön cephesine, döneme uygun bir görünüm kazandırmak amacıyla yeni bir blok eklenmiştir ve mevcut sahnede iyileştirmeler yapılmıştır.

Büyük Salon

Hayati Tabanlıoğlu, Atatürk Kültür Merkezi’nde bulunan mevcut büyük salona iki yeni balkon eklemiştir. Böylece büyük salon, parter kısmında 892, birinci balkonda 230 ve ikinci balkonda 195 seyirciye evsahipliği yapabilmektedir. Yeni eklenen balkonlarda ve parter kısmında zemin kademelendirilerek seyircilerin sahneyi olabildiğince iyi görebilmesi amaçlanmıştır.

© Reha Günay

Yapının üçgen piramit şeklindeki, alüminyum elemanlardan oluşan tavanı özel ışıklandırma düzeni ile arkadan öne doğru açılmakta ve tasarlanan ışık penceresinden sonra sahneye kadar düz olarak devam etmektedir. Sahnenin orkestra kısmında, tavandan sarkan prizmatik maun elemanlar seyircilerin üstünde asılı durmaktadır. Büyük salonun iç duvarlarının kaplamasında, AKM’nin dış cephesinde de kullanılan seramik kullanılmıştır. Bu iç duvarlar, sahne görüşünü engellememesi amacıyla geri çekilmiş şekilde durmaktadır.

Sahne katı planı / © Atatürk Kültür Merkezi – Hayati Tabanlıoğlu

Büyük salonun sahnesi, çok amaçlı kullanıma uygun olarak tasarlanmıştır. Ön sahnenin yan duvarları ve yatay podyumları hareketlidir. Bu sayede, sahnenin genişliği 12 metre ile 17.2 metre arasında değişebilmektedir. Böylece büyük salon; opera, tiyatro, müzikal, konser ve küçük temsiller gibi değişik performans sanatlarının sergilenebileceği çok işlevli bir sahne özelliği kazanmıştır.

Konser Salonu

Atatürk Kültür Merkezi’nin konser salonu, büyük salonun altında bulunmaktadır. Konser salonuna giriş, AKM’nin ana girişlerinden konser salonu fuayesine inilerek sağlanmaktadır. 530 kişilik oturma ve 200 kişilik ayakta durma yeri olan konser salonu toplam 730 kişiliktir. Salonun podyumu 110 metre kare genişliğindedir. Konser salonunun ve fuayesinin tavan ve duvarları, meşe ağacı ile kaplanmıştır. İç mekanlardaki meşe kaplama ve tavandaki ışıklandırma, yapıya görsel bir devamlılık kazandırmaktadır.

Oda Tiyatrosu

© Reha Günay

300 kişi kapasiteye sahip oda tiyatrosu, konser salonu ve çocuk sineması ile aynı katta bulunmaktadır. Oda tiyatrosunun ayrı bir girişi, fuayesi ve kulisi vardır. Sahne, seyirci salonu ve fuayeler, konser salonunda olduğu gibi mekansal bir devamlılık göstermektedir.

Çocuk Tiyatrosu

© Reha Günay

Çocuk tiyatrosunun da ayrı bir girişi ve fuayesi vardır. Toplam 294 kişi kapasiteli bu salon, kukla, karagöz ve film gösterileri yapılmak üzere tasarlanmıştır. Çocuk tiyatrosunun içinde kullanılan ışıklandırma elemanları ve renkler mekanın fonksiyonuna uygun olarak seçilmiştir.

Sanat Galerisi

© Reha Günay

Atatürk Kültür Merkezi, toplam 1000 metre kareyi bulan büyük bir sanat galerisini içinde bulundurmaktadır. Yapının Taksim meydanı ve güneye bakan kısımlarında iki bölümde oluşan bu galeri alanlarına, diğer ünitelerden bağımsız olarak Taksim meydanından asansörler ve merdivenler ile ulaşılabilmekte.

Ana Giriş Cephesi

Yapının en göze çarpan mimari elemanlarından bir tanesi, Taksim meydanına bakan ana giriş cephesidir. 51 metre genişliğe ve 25.9 metre yüksekliğe sahip cephe, tamamen transparan olması amacıyla cam ile kaplanmıştır. Cephenin önünde, birer metre aralıklar ile yerleştirilmiş yatay çelik elemanlar bulunuyor. Koyu gri grinatal alüminyum kullanılarak üretilmiş bu kafesteki yatay elemanlar aşağıdan yukarı doğru sıklaşmaktadır.

Kesit / © Atatürk Kültür Merkezi – Hayati Tabanlıoğlu

Yuvarlak Merdiven

AKM’nin ana giriş holünde, 7 metre dış çapa sahip yuvarlak bir merdiven bulunuyor. Merdivenin her bir basamağı, çelik halatlar ile tavana asılmış şekilde taşınmaktadır. Merdivenlerin çelik basamakları paslanmaz çelik ile kaplanmıştır. Merdivenin ortasından yere doğru inen, cam kürelerden oluşan düşey bir ışıklandırma elemanı geçmektedir.

© Reha Günay

The post Atatürk Kültür Merkezi (AKM) appeared first on Arkitektuel.