Yeniden işlevlendirme, mevcut yapıların yeniden kullanımı ve dönüşümünü kapsayan, günümüzde mimarlıkta en çok kullanılan ve tartışılan mimarlık pratiklerinden biridir. Yapının korunmasına katkıda bulunarak günün koşullarına uygun biçimde kullanımına olanak sağlayan yeniden işlevlendirme uygulamalarında farklı yaklaşımlar görülmektedir.

Tarihi, ekonomik ve kültürel değeri olan yapıların korunması restorasyon, renovasyon, yeniden işlevlendirme vb. gibi farklı müdahale biçimleriyle yapıların yenilenmesini ve kullanıma uygun hale getirilmesini sağlamaktadır. Bu müdahale biçimleri bazen tek başına bazen bir arada kullanılmakta ve farklı nitelikte uygulamalar yapının değerine, fonksiyonuna, strüktürel özelliklerine ve kaçınılmaz olarak tasarımı yapan mimarın yaklaşımına göre değişiklik göstermektedir.

© Iwan Baan

2. Dünya Savaşı sonrası geleneksel ve tarihi yapılardan kopan, yeni ve modern olanı üretmeyi hedefleyen bir mimarlık anlayışı görülmektedir. Ancak ilerleyen dönemlerde mimarideki modernist yaklaşımlar ve yapılaşma, kentlerin ve insanların sorunlarına tam olarak çözüm olamadığı yönünde eleştirilmiştir. Bu anlayışa karşıt olarak geleneksel ve yerel olanın korunması fikrine ilgi artmaya başlamıştır. 20. Yüzyılın ikinci yarısında Rafael Moneo, Jacques Herzog, Pierre de Meuron gibi önemli mimarların tarihi binalarla çalışmaya başladığı görülmektedir. Bulunduğu dönemin mimarlık anlayışından farklı bir yönde ilerleyen Carlo Scarpa ise yeniden işlevlendirme anlamında müdahale özellikleri açısından mimarlık tarihi açısından önemli mimari yapıları tasarlamış ve yeniden işlevlendirme yaklaşımlarının geliştirilmesine katkıda bulunmuştur.

Carlo Scarpa

Venedik kültürünü, tarihini, malzemelerini ve peyzajını tasarımlarına yansıtan İtalyan mimar Carlo Scarpa (2 Haziran 1906 – 28 Kasım 1978), Venedik’te Royal Academy of Fine Art okulunda eğitimini tamamlamıştır. Daha sonra kariyeri içerisinde mimarlık üzerine dersler vermiş, başka bir dönemde ise Venini Glasswork’te sanat yönetmenliği yapmıştır. Venedik’te geçen yaşamı mimarisine su ögelerini fazlaca katmasıyla yansırken, sanat yönetmenliği yapması ise biçim ve malzemeye bir zanaat gibi yaklaşması olarak gözlemlenmektedir. 1956’da Ulusal Olivetti Mimari Ödülü’nü ve 1962’de Verona Castelvecchio Müzesi projesiyle IN-ARCH Ulusal Mimarlık Ödülü’nü kazanmıştır. 1972’de Venedik Üniversitesi Mimarlık Enstitüsü yöneticisi olarak görev almıştır.

Scarpa’nın mimarlığı eski ve yeniyi alışılmışın dışında bir araya getirmeyi başarmıştır. Klasik koruma ve restorasyon görüşünün aksine yapıya yeni ve modern olan tasarımlarla müdahale etmiştir. Yeni ve modern olanla birlikte eskinin dokusunu bozup, tarihi yapının değerini düşüren birçok müdahale biçiminin aksine yapıların değerini koruyarak yeniden kullanılmasını sağlamıştır. Mevcut yapıdan, ölçek, ışık, form ve hareket gibi ipuçlarını alarak yeni yapının şekillendirilmesinde kullanmıştır. Arkeolojik olan ile yeni arasında analiz yaparak mimari üretimini ortaya koymuştur. Yeni ve eski yapıyı malzeme, form vs. özelliklerle birbirinden ayırt eden müdahaleler uygulamıştır. Scarpa’nın en önemli yapılarından Castelvecchio Müzesi başta olmak üzere pek çok mimari tasarımında bu özellikler görülmektedir.

Castelvecchio Müzesi Dış Görünüm / © archiobjects.org

Verona’da bulunan Castelvecchio Müzesi, Ortaçağ döneminde kale olarak, Napolyon’un Verona’yı işgal ettiği dönemde ise askeri kışla olarak kullanılmıştır. 1924-1926 yılları arasında restorasyonu tamamlanarak müzeye dönüştürülen bu ortaçağ yapısı Antonio Evena ve mimar Ferdinando Forlati tarafından erken dönem sarayları tarzında dekore edilir. 1956’da ise müzenin yeniden restorasyonuna ve koleksiyonun genişletilmesine karar verilir. Müze müdürü Licisco Magagnato ile iş birliği içerisinde çalışan Scarpa’nın birçok analizini yapının özgün durumundan aldığı görülmektedir.

Castelvecchio Müzesi İç Mekan Görünüm / © archiobjects.org

Carlo Scarpa yapının tarihiyle yakın ilişki içerisinde olan bir tasarım ortaya koymuştur. Scarpa, müze binasındaki yapısal değişiklikleri ve değişim süreçlerini yapının kendisini de bir sergileme ürünü olarak sunarak ortaya çıkarmıştır. Yapının tanık olduğu üç tarihi dönemi, farklı katmanlar ve izleri takip edecek şekilde kullanıcıya göstermiş kendi modernist yorumuyla da tarihi yapının kullanım değerini yükselten yeni bir katman yaratmıştır. Yapı üzerindeki yeni eklentiler ne kadar mesafe olarak mevcut yapıya yakın konumlanmış yeni ile eski arasındaki temas yüzeyinin en aza indirilmesi amaçlanmıştır. Scarpa, eskinin temsili olan doğal taş ve sıva gibi malzemelerle birlikte bugünün temsiliyetini oluşturan müdahalelerde beton, çelik, cam gibi malzemeleri kullanmıştır.

Castelvecchio Müzesi İç Mekân Detay Görünümü / © archiobjects.org

 

Castelvecchio Müzesi İç Mekân Detay Görünümü / © archiobjects.org

Yapıda bulunan ek öğeler ziyaretçilerin sergilenen eserleri izlerken mekânın içerisinde ve dışarısında devamlı hareketini sağlarken farklı aydınlık ve kot seviyesinde alanlara fark etmeden yönelmesini sağlamaktadır. Bu hareket ziyaretçinin sergilenen nesnelerle birlikte kale yapısını da algılamasını sağlamakta ve yapıyı kullanıcı için bütünüyle bir deneyim alanına dönüştürmektedir.

Canova Galerisi Özgün Yapı / © www.archiweb.cz

Scarpa’nın yeni ve eskinin temsiliyetini bir arada kullandığı bir başka projesi ise Canova Galerisi’ne yapılan ek yapıdır. 1955 yılında heykeltıraş Antonio Canova’nın eserlerinin bulunduğu galerinin büyütülmesine karar verilmiştir. 1831-1836 yıllarında inşa edilen yapıya Scarpa tarafından tasarlanan modern ek orijinal yapı boyunca dar bi araziye yerleştirilmiştir. Geniş formda ve klasik üslupta olan orijinal yapının anıtsallığına zıt bir karakterde olan üçgen planlı modern ek mevcut galerinin konum olarak hemen yanında süzülür bir görünümde inşa edilmiştir.

Mevcut yapıya görsel ve fiziksel olarak hareket kazandıran modern ek, yapının sirkülasyonuna yeni bir algı katmakta ve ölçek, aydınlık-gölge vb. unsurlarla ziyaretçilerin hareketini düzenlemektedir. Bu yeni hareket düzeni içerisinde klasik ve modernin dengeli ifadeleri görünür biçimde ortaya çıkmıştır. Scarpa’nın bu tasarımında nesneler, mekânları ve malzemeyi özenli kullanımıyla oluşturduğu güçlü ve denge mimarisi görülmektedir.

Canova Galerisi Ek Yapı- İç Mekan Görünüm / © www.archiweb.cz

Her yönüyle döneminden farklı yaklaşımlara sahip Scarpa mimarinin analiz aşamasından, malzeme, form, üslup vb. her türlü kararında ilham alınabilecek yaratıcı ve özgün bir mimari ortaya koymuştur. Scarpa’nın ortaya koyduğu yenilikçi yaklaşıma sahip yapıların bugün mevcut yapıların yeniden işlevlendirmesindeki en önemli uygulamalar olduğu söylenilebilmektedir. Klasik restorasyon ve korumacı yaklaşımların aksine uygulama ile yeni bir yaklaşım gösteren Scarpa’nın mimarisi günümüzde teorik tartışmalar için de kaynak olmaktadır.

Kaynaklar:

• 1. Brooker, G. ve Stone, S. (2012) İç Mimarlıkta Biçim + Yapı, İstanbul, Literatür Yayınları.
• 2. Coates, M., Brooker, G. ve Stone, S. (2011) Görsel İç Mimarlık Sözlüğü, İstanbul, Literatür Yayıncılık.
• 3. Boyut Çağdaş Mimarlar Dizisi, Carlo Scarpa, (2001), İstanbul, Boyut Yayın Grubu.
• 4. ‘’Carlo Scarpa’’ , http://architectuul.com/architect/carlo-scarpa (Erişim Tarihi: Haziran, 2019)

The post Yeniden İşlevlendirme ve Carlo Scarpa appeared first on Arkitektuel.

1981’den beri Londra’da terkedilmiş olarak duran Banskide Elektrik Santrali (Bankside Power Station) 2000 yılında Tate Modern olarak kamuya açıldı. Elektrik santralinin müzeye dönüştürülme projesi, 1995’te açılan bir yarışma sonucu diğer katılanlara nazaran daha hafif dokunuşlar yapan ve binanın tarihi karakterini yıkmadan modern bir kamusal alan yaratan İsveçli ekip Herzog & de Meuron tarafından gerçekleştirilmiş. Açıldığından beri de Tate Modern, kültürel bi ikon haline geldi ve dünyada modern sanat müzeleri arasında en çok ziyaret edileni; bulunduğu endüstriyel alana da tek başına bir canlılık katmayı başarıyor ve dünya çapında en önemli sergi mekanlarından biri haline geliyor.

© Tate Photography

Orijinal yapı, 1940’ların sonunda Giles Gilber Scott tarafından tasarlanmış. Yapımından yaklaşık 30 yıl sonra da işlevini kaybetmiş. Londra’da Thames Nehri’nin kıyısında bulunan yapının en dikkat çekici yanı şehirdeki kiliselere referans veren uzun bacası. Tate Galerisi de yapının bu ve bunun gibi karakteristik ve tarihi özelliklerini korunmasını amaçlıyor.

© Simone Graziano Panetto

Herzog & de Meuron tarafından yapılan dönüştürülme projesinde ilk amaç yapının kentsel karakterini yapının formunda bozulmaya yol açmadan, bulunduğu alanda tarihsel bir deneme ve görsel bir eser olma karakterini bozmadan arttırmak olmuş. En görünür müdahele, santralin koyu taş ve tuğla dış duvarından tamamıyla ayrıştırılan yarı saydam ışık demeti yaratan set (light beam set).

Herzog & de Meuron, dönüştürülme projesi için yapıya eklenen her detayında yapının endüstriyel karakterine referans veren bir yaklaşıma sahip; yapıda sergilenecek eserlerden daha öne çıkacak binanın karakterine aykırı müdahelelerden kaçan. Merdiven kovanları, dökme demir menfezler ve kaba bırakılmış ahşap döşemeler binanın orijinal karakteriyle bir uyum içinde.

© Darrell Godliman

Önceki santralin etrafındaki peyzajı tamamen kamuya açan yeni Tate Modern, mimarların tasarımıyla görsel olarak monolitik olan orjinal yapıya doğallık katıyor. Bahçe alanları, müze ve kent dokusu arasında kurgulanmış yapıya dört taraftan giriş sağlayabilecek bir peyzaj.

Herzog & de Meuron, yapının girişinden sonra karşımıza çıkan eski santralin türbin salonunu, yeni Tate Modern’de hem bir geçiş hem de bir toplanma alanı üreten halka açık bir meydan olarak tasarlamış, eski kazan dairesi de galerileri barındırıyor. Bir platformla zemin katından rampayla ziyateçilerini ilerleten ana mekanda, geçiş sırasında galerilere görsel iletişim kurulmuş. Orijinal olarak devasa jeneratörleri barındıracak bir alan olarak tasarlanan plaza kısmı, yüksekliği ve uzunluğuyla Tate Modern’e özgü bir alan yaratıyor. İçeride de farklı büyüklüklerde galeriler bulunuyor. Ortak ve abartılmamış, sade bir dilde kurgulanmış galeriler yapının üstündeki ışık demeti kısmından gelen doğal ışıkla aydınlanıyor. Bu bağlamda Tate Modern’de eski yapıda baştan aşağı ilerleyen katedral penceleri korunmuş ve buna katkı sağlayacak yarı saydam kısım eklenmiş.

© Javier Gutierrez Marcos

Tate Modern, 2000 yılında hizmete başladıktan sonra 2012’de müzeye özgün bir galeri alanı eklenmiş. Üç büyük yağ deposunun galeri alanlarına dönüştürülmesiyle ortaya çıkmış olan bu ek, yine aynı ekibin tasarımı ve 2016’da açılmış. Adı Tate Modern Şalt Binası (Tate Modern Switch House) olan ek, Tate Modern’in 21. yüzyıl müzelerine yol gösteren bir tasarım olmasına katkı sağlıyor. Yeni yapı, müzeyi çevresine daha çok açan ve galeri alanlarını genişleten bir tasarım. Tate’in bulunduğu arazinin kamusal olarak tamamen erişilebilir olma hedefini de tamamlıyor.

© The Art Newspaper

Tate Modern’in bugünkü halini almasındaki ikinci aşama olarak değerlendirilen Tate Modern Şalt Binası -aynı zamanda Tate Modern Blavatnik Binası (Tate Modern Blavatnik Building) olarak da geçiyor, zemin katındaki üç büyük silindirik tanktan 10 kat yükselen, dünyada müze olarak canlı sanat, enstelasyon ve filme ayrılan ilk mekan. En üstündeki üç kat ise eğitsel alanlar, bir restaurant, bar, üye salonu ve halka açık bir terasa ayrılmış. Böylece mimarlarımız Tate’in sanatla olan ilişkisini daha da derinleştiren bir tasarım öngörmüş eklenen programlarla. Ek olarak şalt binasıyla galeri alanları da yakşalık 2 kat büyümüş Tate Modern’de.

Diyagram

Tate Modern’e ek binanın yapıldığı alan aslında halen bir elektrik santrali olarak işlev görüyormuş Londra’nın güney kesimi için. Londra temelli bir şirket olan EDF tarafından yönetilen santral, modern ekipmanları nedeniyle çok daha küçük bir alanı kaplıyor artık ve bu da eklenti kısım için bir avantaj. Tate Modern Şalt Binası için yağ tanklarının temel olacağı ideal bir alan sağlıyor. Yapının oluşumuna yön veren tanklar, yapının ek kısmına konsept olarak başlangıç tanımlayan bir öge olurken aynı zamanda müzeye yenilikçi bir mekan katıyor. Bu ek kazan dairesinden oluşturulmuş galeri alanlarına 4. katından bir köprü ile bağlanıyor. Bu alan da Tate Modern’in kalbi olan plaza alanından, türbin salonundan geçiyor.

© Iwan Baan

Tate Modern Blavatnik Binası, piramit şeklinde bir yapı. Özgün formunu, beton strüktür ile kurgulamış olan Herzog & de Meuron, eski santralin tuğla kaplı cephe karakterini burada yeni bir dille karşımıza çıkarıyor. Delikli şekilde örülmüş tuğla cephe, sabah doğal ışığı içeri alıyor ve gece ise içerideki ışıkla parlıyor. Dıştan gözlemlenen ince uzun yatay pencereler de hem kazan dairesine referans veriyor hem türbin salonuna görsel bir bağlantı kuruyor hem de yeni kurgulanmış tuğla cephenin detaylarını vurguluyor. Sonucunda ortaya, ikonik bir ekleme ve Londra gökyüzünde bütünleşik bir Tate Modern çıkmış.

© Hayes Davidson

Tate Modern Şalt Binası tasarımında sürdürebilirlik de en önemli ögelerden biri olmuş. Doğal havalandırma, güneş panelleri, yeni yeşil mekanlar, yüksek termal kütle sağlanması bu yaklaşıma örneklerden. Yapı, şu anki binalardan %54 daha az enerji kullıyor ve %44 daha az karbon üretimi gerçekleştiriyor.

The post Tate Modern appeared first on Arkitektuel.