Mimar: Buckminster Fuller

Yapım yılı: 1965

Sinek Gözü Kubbesi (Fly’s Eye Dome) Amerikan tasarımcı, mucit ve teorist R. Buckminster Fuller 1965 yılında yaptığı bir tasarım. Kubbe tasarımı asıl olarak ekonomik ve etkin konut yaratabilmesi amacıyla tasarlanmış. Bu tasarımına kadar yıllar boyu ordu ve endüstri için jeodezik kubbeler (en tanınan örneklerden Biyosfer’i buradan inceleyebilirsiniz) üzerine çalışmış olan Fuller, 1966 yılında fiberglas üzerine uzmanlaşmış  imalatçı John Warren’la ve mimar Norman Foster ile çalışarak kubbe için yeni bir tasarım yapmış.

Bu kubbe, hafif bir materyal olan fiberglastan yapılan ve ‘oculi’ denilen yuvarlak açıklıkları bulunan bir stüktür. Açıklıklar, bir sineğin göz yapısından esinlenerek, belirli bir örüntüye göre kurgulanmış. Fuller’a göre yapı, ekonomik ve taşınabilir bir konut ünitesi: bu nedenle yapıdaki açıklıklar ve pencereler üzerlerinde güneş paneli ve su toplama elemanları bulundurması planlanarak tasarlanmış. Böylece Sinek Gözü Kubbesi, kendi kendine yeten bir ünite hedefliyor. Önceden bir çevreci olan Fuller, projelerini dünyada hayatta kalmak için tüm kaynakların ortak kullanılması ve her konuda ortak çalışılması gerektiği fikriyle tasarlamış. Bu şekilde büyük bir topluluğun yararına işleyecek ve kullanılırken elinden gelebildiğinde az kaynak tükecetecek olan konut birimleri tasarımlarına yönelmiş.

©ArchDaily

Fuller kubbesinde açıklıklarıyla içeri maksimum aydınlanma ve havalandırma sağlayacak ve bunu yaparken strüktür bütünlüğünü bozmayacak bir tasarım hedeflemiş. John Warren ve Fuller’ın üstünde çalıştığı ilk prototip o zamana göre yeni bir materyal olan fiberglası, strüktürün kabuğunu ve taşıyıcısını birleştirmek amacıyla kullanıyor. Fiberglasla Sinek Gözü Kubbesi’nde bir böceğin dış iskeletine benzer bir yapı kurgulanıyor. Bu yapı ilginç bir şekilde Buckminster’ın ölümünden 2 yıl sonra keşfedilmiş bir karbon molekülünün geometrisi. 1985’te keşfedilen molekül, neo-fütürist mimarı onurlandırmak adına, Fullerene olarak adlandırılmış.

1981’e kadar Buckminster Fuller Sinek Gözü Kubbesi’ne 3 prototip geliştirmiş: yaklaşık 3.6 metrelik, 7 metrelik ve 15 metrelik prototipler. Strüktürün en küçük prototipi şu an Norman Foster, 7 metrelik protoripi Craig Robins ve son, en büyük prototipi de Crystal Bridges Museum of American Art’ta bulunuyor. 2013 yılında restorasyonu yapılan 15 metrelik prototip, müzede 2017 itibariyle ziyarete açılmış bir enstelasyon olarak kullanılıyormuş. 

The post Buckminster Fuller’ın Sinek Gözü Kubbesi appeared first on Arkitektuel.

Çin’in Moğolistan sınırına yakın bir bölgesinde bulunan Ordos şehri için 2005 yılında yeni bir imar planı çıkarıldı. 1.5 milyon nüfuslu Ordos, 2012 yılında BBC tarafından ‘Çin’in en büyük hayalet şehri’ olarak tanımlanıyordu. Yerel yönetim, şehrin bu hayalet algısından kurtulması adına tasarladığı yeni imar planı çerçevesinde, şehre yeni bir müze yapılmasını istedi. MAD Architects’in tasarladığı Ordos Müzesi, şehrin yeni simgesi olarak kentin kimliğini değiştirmeyi amaçlamaktadır.

© Shu He

Ordos Müzesi, Buckminster Fuller’ın jeodezik kubbelerinden yola çıkılarak tasarlanmıştır. Yapının Çin’in zorlu kış şartlarına ve kum fırtınalarına dayanabilmesi adına, MAD tarafından metalik bir kabuk önerilmiştir. Bu organik kabuk, yapının tamamını sararak binaya kompaktlık kazandırmaktadır.

Binanın iç mimarisi, yukarıdan ışık alan havadar bir mağaraya benzetilmiştir. Binanın girişi galeriler ve sergi alanı arasında bir boşluk tanımlamaktadır. Bu boşluk, yapının çatısındaki açıklıklar tarafından aydınlanmakta ve iki alan arasındaki ulaşım köprüler ile sağlanmaktadır. Yapının içine yerleştirilmiş, doğal ışık alan bahçe ise, binanın içindeki ofis ve araştırma alanları için güzel bir çalışma ortamı sağlamaktadır.

© Shu He

Toplam 27,760 metre karelik bir alan üzerine yerleşen müze binasının organik kabuk şekli, 40 metreye dek yükselmektedir. MAD Architects, yapının mimarisini ‘tanıdık ancak bağımsız’ olarak tanımlamaktadır. “Ordos Müzesi ya çölün üzerine başka bir gezegenden gelmiş ya da tarih boyunca zaten oradaymış gibi.”

© Shu He

Her ne kadar müze sıra dışı bir forma sahip olsa da, binanın iç mimari çözümleri sayesinde olabildiğince kullanışlı iç mekanlar üretilmiş. Organik, kavisli dış kabuğun içinde siyah ve beyaz bir iç mimari tercih edilmiş. Mekanları olabildiğince efektif kullanabilmek adına bazı iç mekanlar havada durmaktadır.

© Shu He

Müze, çok büyük açık iç mekanlar bulundurmaktadır. Plan düzleminin ortasına yerleştirilmiş büyük merkezi açıklıklar şekil değiştirerek galeri alanlarını oluşturmaktadır. Yapının organik tavrı iç mimarisine de yansımıştır. Müzenin cephesindeki açıklıklar bile sıra dışı ve beklenmediktir.

Kesit

Ordos şehrini geliştirmek adına önceden planlanan bazı dönüşüm projeleri ekonomik nedenler yüzünden başarılı olamamıştır. Ai Weiwei ve Herzog & de Meuron gibi bazı ünlü mimarlık ofislerinin de tasarımlarının aralarında bulunduğu projeler ya gecikmiş ya da tamamlanamamıştır. Ancak Ordos Müzesi, bu projelerin aksine planlanan zamanda, önemli bir sorun olmadan tamamlanabilmiştir.

© Shu He

The post Ordos Müzesi appeared first on Arkitektuel.

©flickr: Rodrigo Maia

©flickr: abdallahh

Buckminster Fuller, Biyosfer Montreal’in inşasından önceki 20 yıl boyunca jeodezik kubbelerin strüktürel yapısını ve tasarımını deneyimlemiş, ve tüm deneyimlerini de 1967’de ABD Pavyonu’nu tasarlamak üzere kullanmıştır. Buckminster Fuller, jeodezik kubbeleri her türlü mimari yapıda kullanılabilecek, sürdürebilir, kolay inşa edilen ve fonksiyonel bir sistem olarak görmektedir. Bu nedenle ABD Pavyonu’nun yapımında da bu dinamik ve yenilikçi sistem kullanılmıştır.

©flickr: Dan Sorensen

76 metrelik bir çapa sahip olan küresel yapı,çok büyük bir hacmi içinde barındırmaktadır. Geometrik olarak yirmi-yüzlü eşkenar üçgen biçimli çelik birimlerin bir araya gelmesiyle oluşturulmuştur. Bu çelik elemanlar, akrilik paneller ile kaplanarak, kubbenin içerisine gelen ışık miktarı ve kubbenin içerisindeki ısı kontrol edilmeye çalışılmıştır.

©flickr: Ehsan

1976 yılında çıkan bir yangın sonucunda, yapıyı kaplayan akrilik panellerin büyük bir kısmı yanarak deforme olmuştur. Bu yangının ardından kubbe kaplanmayarak çıplak bırakılmıştır. Bu her ne kadar mimarın orijinal kararı olmasa da, yarattığı transparan görüntü esere farklı bir anlam kazandırmıştır.

©flickr: Richard Winchell

Bu büyük jeodezik kubbenin oluşturduğu hacmin içerisine ise, 7 katlı bir sergi binası bulunmaktadır. Bu serge binası farklı kotlardaki platformlardan oluşarak, her platforma yürüyen merdivenler aracılığıyla ulaşılmaktadır. 1990 senesinde ise Kanada Hükümeti tarafından satın alınan bu devasa yapı, ekolojik bir müze olarak hayatına devam etmiştir.

The post Biyosfer Montreal appeared first on Arkitektuel.