House of Architects (Mimarlar Evi), Vals’te bulunan 7132 Hotel’e eklenen yeni bir bölüm. Projeye dünyaca ünlü 4 mimarın tasarımlarıyla katkı sağlaması istenmiş: Thom Mayne (Morphosis Architects), Tadao Ando, Kengo Kuma ve son olarak otelin bünyesinde olan Therme Vals’in tasarımcısı Peter Zumthor. Otelin ek kısmı olan House of Architects yine Morphosis tarafından tasarlanmış bir giriş, lobi alanı ve tek bir materyal üzerinden şekillenen tasarıma sahip 7 otel odasından oluşuyor.

Thom Mayne, Taş Otel Odası 2 / ©Global Image Creation

Bu 7 otel odasının 4’ü Morphosis ekibi tarafından tasarlanmış. Ekip bu 4 odadan ikisinin tasarımında ahşap üzerine; diğer ikisi için de taş üzerine odaklanıyor. Ahşap odalar baştan aşağı ahşap kaplanmış duvarlar, döşeme ve tavandan oluşuyor. Bu odalarda mobilyalarle araya sokulan renklerle ahşabın ön plana çıkması sağlanmış. Taş materyali üzerine yoğunlaşan odalar ise yerel madenlerden çıkarılmış kuvarsit taşıyla kaplanmış -kuvarsit, Zumthor’un alandaki ikonik tasarımı Therme Vals’te de kullanılan yerel bir taş. İki taş oda , taşın farklı kullanımlarını gözler önüne seriyor. Morphosis’in taş ve ahşap olan dört otel odası da odanın merkezinde farklı renklerde cam bir duşakabin ve Vals’in dağlı peyzajına bakan bir balkon barındırıyor. Cam duşakabinler, iki odada da merkezi niteleyecek dikkat çekicilikte öne çıkan tasarım ögeleri. Yine Morphosis’in tasarımı, yeniden tasarlanmış lobi ve giriş alanı da bir rampa, merdiven ve girişi kapayan üstü açık pavyondan oluşuyor. Üstünde amorf bir delik olan pavyon, gelenleri karşılıyor ve dağ manzarasını çerçeveliyor.

Kengo Kuma, Ahşap Otel Odası 2 / ©Global Image Creation

Diğer 3 mimar da yine belirli bir materyale odaklanan, Morphosis aksine tek bir oda tasarımı gerçekleştirmiş House of Architects’te. Tadao Ando’nun tasarımı olan otel odası, beklenen gibi yine ahşap üzerine odaklanmış. Ando’nun bu küçük ahşap otel odası tasarımıyla amaçladığı, Japonların çayevlerini hatırlatması. Kengo Kuma da Tadao Ando gibi ahşap üzerine odaklanıyor. Kuma’nın ‘meşe ağacı kozası’ olarak nitelendirilen otel odası, Japon marangozluğunun inceliğini vurguluyor. Bu odaların dışında son olarak Peter Zumthor’un tasarımı da İtalyan Rönesansına kadar uzanan bir sıva tekniği olan karanlık Stucco Lustro’ya yoğunlaşıyor. Zumthor’un tasarımında duvarlar ve tavanlar tamamıyla bu sıva tekniğiyle kaplanmış.

Architceture of Infinity Afişi

VBenzeri’nin online film gösterimleri, 11 Haziran günü YouTube kanalında yönetmenliğini Christoph Schaub’un üstlendiği Architecture of Infinity (Architektur der Unendlichkeit) belgeselini ağırladı. Ben de daha önce izleme fırsatı bulamadığım için hemen takvimime not ettim gösterim gününü. İsminin bende bıraktığı ilk etki, belgeselin muhtemelen sınırlarını kullanıcıların belirlediği, geniş bir alana yayılmış açık mekanları ele alacağıydı. Belgesel, boş bir sahilde kumda oynayan ve karlarla kaplı ormanlık bir alanda koşturan çocuklarla başlıyor. Bu sırada Schaub ise küçük yaşta babasını kaybettiğinden ve onu kilisede son yolculuğuna dahi uğurlayamadığından bahsederek girizgahı yapıyor. Bu girizgahla beraber belgeselin de gidişatı belli oluyor. Yönetmenin “Infinity” tanımı, benim düşündüğümün aksine varoluşsal kaygılar güden, daha ruhani bir tanım olarak karşımıza çıkıyor.

©Willem Jan Beeren

Peter Zumthor’un hayatla duygusal bağlar kuran bir yapı yapmak istiyorsak formun ötesine geçmemiz gerek söylemiyle tasarladığı Bruder Klaus Field Şapeli’nin karşımıza çıkmasıyla belgeselin kiliseler / ibadet mekanları üzerinden şekilleneceğini tahmin ediyorum. Almanya Mechernich’in bakir bir ovaya inşa edilen bu şapel, çevresiyle uyumuyla, gösterişsiz yapısıyla ve yapım tekniği ile formun ötesine geçmeyi başarmış bir yapı. Şapele doğru uzanan uzun ince toprak yolun sonunda üçgen bir girişten içeri giriyoruz – ki bu üçgen giriş dikkatimi çektiğinde aklıma gelen ilk şey bir çadır girişi oldu. Primitif bir ihtiyaç olan saf inanma isteği ve yine primitif bir ihtiyacı gideren çadırın giriş formunun burada özellikle kullanılmış olma düşüncesi beni etkileyen bir nokta oldu. 

Fotoğraflar: Aldo Amoretti & Samuel Ludwig

İçeri girdiğimizde bizi mistik bir hava karşılıyor. Bu havayı oluşturan en etkin unsur ise doğal ışık kullanımı. Tavandan ve cepheye açılmış deliklerden içeriye sızan ışıkla beraber dikkatimi şapelin iç duvarlarının dokusu çekiyor. Tırtıklı yapısıyla dikkat çeken duvarlar, kuru ağaç gövdelerinin üzerine beton dökülüp sonrasında bu gövdelerin ateşe verilmesiyle ortaya çıkan bir doku. Sade, gösterişsiz ve doğal yapısıyla tamamen ruhani amaca yönelik olan bu şapel, aslında şapel tanımının ötesinde her inanıştan insanın buraya gelip ibadet edebileceği bir mekan etkisi yaratıyor.

©miesarch.com

Almanya’dan Portekiz’e devam eden belgesel, Porto’da kaldığım sürede kendisiyle tanışıp stüdyosunda röportaj yapma fırsatını da yakaladığım Álvaro Siza ile bir sohbetle devam ediyor. Sonrasında ilk gördüğünüz anda evet bu Siza’nın eseri diyeceğiniz türden bir yapıyla karşılaşıyoruz. Marco de Canavesses’te yer alan Santa Maria Kilisesi, cepheye baktığımızda Portekiz’de sıkça rastlayabileceğimiz tipik kiliselerin soyutlaştırılmış bir formu gibi aslında. 10 metre yüksekliğindeki giriş kapısı ve bulunduğu duvar cepheden içerlek konumlandırılmış. Böylece girişin yanında yükselen iki dikdörtgen prizma da kilisenin kuleleri havasını veriyor bana.

©miesarch.com

Kilisenin camları, doğal ışık kullanımını seven Siza’nın diğer yapılarında olduğu gibi formu ve fonksiyonu destekler nitelikte yerleştirilmiş. Kilisenin içerisine girdiğimizde dış cephedeki formun içeriye de yansıdığı bembeyaz bir mekanla karşılaşıyorsunuz. Yönetmen Schaub sanki bir boşlukta süzülüyorsunuz yorumunu yapıyor bu mekan için. Aslında bembeyaz bir mekandan ziyade beyaza boyanmış bir mekan desek daha doğru olur burası için çünkü içeriye de yansıyan formla ve camların konumlarına bağlı olarak mekan içerisinde gri ve tonlarında birçok renk ortaya çıkıyor. Santa Maria Kilisesi’nin gösterim süresince Álvaro Siza’nın, kilisenin içini özellikle beyaza boyayarak sonsuzluğa gönderme yapmak isterken, yapının formuyla, ışık ve gölge oyunlarıyla da bu sonsuzluk içerisinde bir etki yaratabileceğimiz mesajını verdiğini de düşünmeden edemiyorum.

©Hidden Archtiecture

Belgeseli izlerken özellikle ilgimi çeken ve beğendiğim bir diğer yapı ise Alman mimar Rudolf Schwarz’ın Avusturya Linz’deki St Theresia Kilisesi. 1959 yılında yapılmış bu kilise sadece oval formu ile bile alışılmışın dışına çıkan bir karaktere sahip. Kiliseyi asıl ilginç ve kendisine hayran bırakan özelliği ise yapının yarım bırakılmış bir havası olması. Hatta belgeselde gösterilen açısıyla yarım bırakılmış bir apartman inşaatı havası uyandırıyor bende. Bu sırada James Turrel’ın bir sözü geçiyor belgeselde: “Astronotlar aya basınca artık uzaydayız diyorlar ancak Dünya’dayken de zaten uzaydayız.”. Bu sözler St. Theresia Kilisesi’nin mimarisiyle vermek istediği “Sen ne kadar kutsal bir mekanda da olsan dünyayla olan ilişkin ve dünyadaki hayatın devam ediyor. Aynı zamanda dünyanın neresinde olursan ol, sen hep kutsal bir mekandasın.” mesajını çok iyi veriyor.

©Hidden Archtiecture

Belgeselde gösterilen tüm mekanların ortak bir özelliği de doğal ışıkla olan ilişkileri. Belgeselin sonralarına doğru, James Turrel’ın çocukluğuna dair paylaştığı “blackout” perdelere delikler açıp içeri giren ışığı incelemesi ile ilgili bir anektod var. Perdelerimizin arkasında aslında bir sonsuzluk var ve buna ulaşabilmek için o perdeyi kaldırmamız gerekiyor. Özellikle belgeselde geçen kiliselerde de bu ışık kullanımının kutsallık ve sonsuzluk üzerine oturtulmuş bir tanıma sahip olduğunu görüyoruz. Ancak belgesel sadece yukarıda yazdığım üç kilisenin gösteriminden oluşmuyor: birkaç kilise ve seküler yapının da gösterimi yapılıyor belgesel süresince. Yazının başında yönetmen Schaub’un küçük yaşta babasını kaybetmesi olayı ve hayat-sonsuzluk kavramlarını sorgulaması üzerinden kiliselere bağlanmış bir belgeselin farklı yerlerinde gösterilen sergi alanı, gökyüzü gözetleme binası, su altı mekanları gibi seküler yapıların da gösterilmiş olması bence kurguda kopukluk yaratan bir etmen olarak karşımıza çıkıyor. Buna karşın kurguda güçlü bir rol oynadığını düşündüğüm sahne geçişlerini çok başarılı bulduğumu söylemeliyim. 

Architecture of Infinity Online Afişi

Belgesel süresince yapılar arası geçişlerde ve belgeselin sonunda en başta gördüğümüz gibi kumsalda oynayan, karda koşturan çocuklar görüyoruz. Bunun hem yönetmenin çocukluğuna hem de kutsal mekanların çocuklar gibi saf olması gerektiğine bir gönderme yaptığını düşünüyorum ve öyle olması durumunda, sahnelerin bağlanması konusunda başarılı bir köprü olduğu kanısındayım. Kurguda beni rahatsız eden ögeler olmasına karşın Architecture of Infinity keyifle izlediğim bir belgesel oldu. Bir buçuk saatinizi ayırıp siz de bu belgeseli internet üzerinden seyredebilirsiniz. Benim için de sırada bir sonraki gösterimi beklemek var. 

Saint Benedict Şapeli, mimarlığın felsefesine yönelen birçok fikriyle ve bunu yapılarına taşıyan tarzıyla ünlenmiş Peter Zumthor (Pritzker, 1988) imzalı küçük bir şapel yapısı. Graubünden’in Sumvitg adlı köyündeki şapel, Zumthor’un çoğu yapısındaki tarzıyla, ‘sadeliğiyle güzelliği amaçlayan’ bir yapı.

© Felipe Camus

Gösterişsiz dış görünümüyle Saint Benedict Şapeli, oldukça küçük ölçekli bir yapı. Bunun arkasında Zumthor’un insan ölçeğinden uzaklaşmayan bir yapı tasarlama düşüncesi var. İçeride de yine bu sadeliğin devam ettiğini görmek mümkün. Burada da yine mütevazı bir atmosfer sunulmuş Saint Benedict Şapeli’nin işçilik harikası iç mekanıyla.

© Felipe Camus

Proje, ilk olarak bir çığ esnasında önceden var olan barok şapelin yıkılmasıyla ortaya çıkmış. Saint Benedict Şapeli de tam bu alana yerleşiyor; köye yeni bir şapel sağlamak için. Arazi tam dağ eteğinde bulunuyor. Bu nedenle karşıdaki dağlık alanlara eşsiz bir mazarası var aslında. Çığ gibi doğal afetlerin meydana gelmemesi için de dağın eteğinde bir önlem alınmış: alan ağaçlandırılmış. Manzara bir de şapelin arkasındaki ağaçlık alanla daha da şiirsel hale gelmiş dolayısıyla.

© Felipe Camus

Zumthor Saint Benedict Şapeli’nde modern materyal ve teknikler kullanıyor aslında. Fakat buna rağmen yapıyı, silindirik formuyla, etrafına uyum sağlayan, çevresindeki doğanın bir parçası olan öge haline getiriyor. Yapının küçük ölçekle ve materyal olarak ahşap ile kurgulanışı da tarihi bir Alp dağı köyü olan Sumvitg boyutuna ve geleneksel yapı karakterine uygun olmayı hedefliyor. Bu şekilde bulunduğu alanı tamamen doldurmayı amaçlıyor yapı. Saint Benedict Şapeli, ahşap bir çatı, bunu taşıyan ahşap bir konstrüksiyon, ahşap kiremit kaplama ve yine ahşap makaslarla oluşturulmuş -tıpkı Sumvitg evleri gibi.

Saint Benedict Şapeli’nin çatısı form itibariyle bir tekne gövdesini hatırlatıyor. Bu oldukça ifadeli çatı ve geleneksel ahşap temelli yapı, birbirine bir halka ahşap kolonla bağlanıyor. Oldukça minimal bir çözümle birleştirilen bu iki alanın ortasında da kolonların dıştan gözlemlenebildiği, yapının silindirik gövdesi boyunca devam eden, bir açıklık bırakılmış. Bu açıklık, camlarla kaplanmış. Hem şapelin bitişini süslüyor hem de içeriye etkileyici bir aydınlanma sağlıyor. Aynı zamanda içeride, kiliselerde istenen ruhani havanın yakalanabilmesini sağlıyor.

© Felipe Camus

Böylelikle şapelin içine girildiğinde kullanıcıyı hem form hem görünüm itibariyle oldukça etkileyici, bütünüyle saran bir atmosfer karşılıyor. İçeride oldukça minimal bir tasarım gözüne çarpıyor kullanıcının. Tüm alan aynı karakterde: her yer ahşap ile kurgulanmış. Ahşap kolon, kiriş ve hatta banklarla oluşturulan bir mekan. Aslında burası Zumthor’un mimaride işçiliği ne kadar önemsediğini ve materyale olan titiz , hassas yaklaşımını sergileyen bir mekan olmuş şapelde. ”Tasarıma ilk başladığımda yapıyla ilgili fikirlerim yalnızca materyalleri üzerineydi. Ben mimarlığın buna ilgili olduğuna inanıyorum. Kağıt üstünde veya form ile yaratılan bir eser değil, materyal ve materyal ile yaratılan mekan atmosferi yaratımı ile ilgili.” diyor Peter Zumthor.

©Fernando Guerra

Therme Vals, 1996 yılında İsviçre’nin Graubünden bölgesindeki sıcak su kaynaklarının üstünde yapılmış olan bir spa yapısı. 7132 Hotel‘e bağlı bir spa merkezi olan Therme Vals, tarzını yansıtan, tam bir duyumsal deneyim imkanı sağlayan eşsiz bir mimarlık örneği. ”Dağ, taş ve su, taşın içindeki yapı, taş ile yapı, dağdan çıkan yapı, dağın içindeki yapı -bu kelime ve söz öbeklerinin çağrışımları mimari olarak nasıl yorulanır?” diyor bu yapıda yola çıktığı felseye ışık tutmak için Peter Zumthor.

©Archdaily

Tasarımda fikir mağara veya bir taş ocağı benzeri bir strüktür yaratmak. Bundan yola çıkarak sıcak su hazularının bulunduğu yapı, tepeye yarıya kadar gömülmüş durumda ve bir yeşil çatı ile örtülüyor. Bu da yapıyı saran doğal çevrenin bir uzantısı olmayı sağlamak amaçlı yaklaşımın bir parçası. Aynı zamanda Therme Vals, bölgedeki taşocaklarından çıkarılan, yerel bir taş türü olan Valser Kuvarzit’inden yapılmış levhalarla oluşturulmuş içte ve dışta. Tasarım süreci için bu taş sürekli bir ilham kaynağı oluyor ve tabiki özenle kullanılıyor yapıda.

©Dominik Gehl

Mekan, ziyaretçilerin lüks içinde sıcak suyun ve içinde geçirilen vakitin antik zamanlardan beri bilinen yaralarının tekrar keşfetmeleri için tasarlanmış ek olarak. Işık ve gölge, karanlık ve aydınlık, kapalı alan ve çizgisel mimari elemanların kombinasyonu ile birlikte ziyaretçilere bir hayli duyumsal ve canlandırıcı deneyim sağlıyor Therme Vals. Bu da Zumthor’u eşsiz kılan mimari yaklaşımının sadece bu yapıdaki bir yansıması.

©Fernando Guerra

Yapının iç düzeninde esas alınan özenle düzenlenmiş sirkülasyon ağı. Bu ağ, ziyaretçileri asıl fonksiyon olan kaplıca alanına yönlendirirken gidiş yolu üzerinde Zumthor’un ziyaretçinin kendi keşfine bıraktığı alanları da vurguluyor. Yapının içerisindeki bakışlar da her an kontrol altına alınmış; istenilen yerde manzara açığa çıkmış veya tamamen dışaarıdan soyutlanmış içerisi.

©Fernando Guerra

Dağın içindeki taş şehrin büyüleyen mistik karakteri, karanlık ve aydınlık, ışığın suda ve buharda yansımasıyla oluşturduğu oyunlar, bu taş dünya içinde kaynayan suyun sağladığı eşsiz akustik nitelik, çııplaklık ve sıcak taşların hissi, kaplıca ritüeli; Zumthor’u yönlendiren fikirlerdenmiş. Tasarımda bu elementlerle çalışma, onları bilinçli bir şekilde uygulama ve bu forma adapte etme en baştan beri bir amaç. Yapıyı oluşturan taş duvarlar da, bu bağlamda, insan vücuduyla yarışmayacak fakat ona bir mekan sağlayıp vücudunu bu rahatlama alanında şımartacak şekilde tasarlanmak istenmiş. Peter Zumthor imzasının çoğu başka mimarın düşünmeyeceği kuramlarla oldukça sağlam bir şekilde atmış diyebiliriz kısaca.

©Fernando Guerra

”Therme Vals’ı saran sıcak su ağı, yapıyı oluşturan blokların arasında tasarlanmış bir negatif mekan; tüm yapı boyunca akan ve akarken her şeyi birbirine bağlayan, tüm bu deneyimde huzurlu bir ritim yaratan mekan. Tüm mekanın etrafında dolaşması, keşif yapmak anlamına geliyor. Tıpkı bir ormanda yürüyormuş gibi. Herkes, kendine bir yol arayışında.” diyor Peter Zumthor.