© Gili Merin

Aldo Rossi ve Carlos Aymonino’nun ortak olarak tasarladıkları Gallaratese Konut Bloğu, postmodern kimliği ile mimarlık tarihine adını yazdırmış bir tasarım. II. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’daki pek çok şehirde yeterli sayıda konut bulunmuyordu. Bu şehirlerin başında gelen Milano’da, 19. yüzyılın ortalarında 50,000-130,000 kişi için yeni yerleşim yerleri tasarlama planları yapılıyordu. Gallaratese Konut Bloğu, bu ihtiyacın bir sonucu olarak tasarlanan beş farklı bloktan oluşan bir konut yapısı.

© Gili Merin

İtalya’nın yetiştirdiği iki başarılı mimar olan Rossi ve Aymonino, Gallaratese’nin tasarımına başladıkları yıllarda kentsel morfoloji çalışmaları ilke biliniyorlardı. İki mimar da tek, yalnız yapılar yapmaktan zevk almıyorlardı; tasarımlarını yeni bir yaşam ve kent kurgulamak üzerine yoğunlaştırıyorlardı. İkilinin hayallerindeki ideal yerleşim yeri; konut, ticaret ve endüstri gibi farklı unsurların bir araya geldiği eklektik bir toplum yapısına sahipti. Bu nedenle Gallaratese Konut Bloğu ikili için bulunmaz bir fırsattı. Teorik olarak tasarladıkları toplum yapısını sıfırdan gerçeğe dönüştürebileceklerdi.

© Gili Merin

Rossi ve Aymonino, 1950’lerde bir grup modernist mimarın bir araya gelerek geliştirdikleri Project X isimli mimari deneylerden ilham aldı. Aralarında Le Corbusier’nin tasarladığı Unite d’habitation’un da bulunduğu projeler açık teraslar ve yapıları birbirine bağlayan köprüler gibi mimari elementler ile izole toplu konut binalarını interaktif, kentin bir parçası olan yapılar haline getirmeye çalışıyordu.

© Gili Merin

İki mimarin ütopik mimari fikirleri birleşerek beş konut yapısından oluşan Gallaratese Konut Bloğu’nu oluşturdu. A1, A2, B ve C blokları Carlos Aymonino tarafından tasarlanırken en uzun yapı olan D bloğu Aldo Rossi tarafından tasarlandı.  Kompleksin güney ucunda bulunan A1 ve A2 blokları, kademeli formlar, yapının içindeki ve dışındaki sirkülasyon elemanları ve hücresel mekansal organizasyon gibi mimari unsurlara sahip. 8 katlı iki binanın tasarımında Aymonino, tarihi Roma Trajan Forum’undan esinlenmiş.

A1 ve A2 bloklarının buluştuğu dar açılı noktanın kuzeyinde 6 katlı B bloğu var. 3 binanın buluştuğu bu kesişim noktasında üç yapının etrafını sardığı bir amfi tiyatro ve  ortak kullanım amacıyla tasarlanan bir meydan bulunuyor. A1, A2 ve B bloklarının üçü de Aymonino tarafından tasarlanmış olsa da her bir blokta farklı yaşam modülleri önerilmiş. Bazı daireler bir kamusal bir avlunun etrafına yerleştirilmiş. Bazı dairelere ise doğrusal uzun bir koridor aracılığıyla ulaşılıyor. Carlos Aymonino’nun tasarladığı dördüncü yapı olan C blok ise Rossi’nin tasarladığı D bloğu kompleksin geri kalanına bağlayan 2 katlı bir bina.

© Burçin Yıldırım

Rossi’nin tasarladığı D blok oldukça düzenli yapısı ile Aymonino’nun görsel ve yapısal komplikeliğe sahip bloklarından farklı bir karakter barındırıyor. İtalyan ressam Giorgio de Cherico’nun 1930lu yıllarda yaptığı resimler Rossi’nin üzerinde büyük bir etki bırakmış. Rossi’nin Cherico’nun tarzından etkilendiği kolayca anlaşılabiliyor.

© Gili Merin

D bloğu oluşturan tüm elemanlar tamamen fonksiyonel. Rossi tasarımında hiçbir süse yer vermemiş.  Bu prensibin sebebi ise mimarın 200 metrelik cephe boyunca düzenli bir şekilde tekrar eden kare şeklindeki pencerelerin yarattığı görsel etkiyi bölmek istememesi. 200 metre uzunluğundaki yapının her bir konut birimine tasarlanan galerilerden erişiliyor.

© Gili Merin

Rossi’nin tasarımının en belirgin özelliklerinden biri ise zemin katında kullanılan minimal ve süssüz sıra taşıyıcılar. Antik eserlerin sıra sütunlarını andıran bu taşıyıcı duvarlar, pencereler ile birlikte cephede yoğun bir tekrar etkisi yaşatıyor. Morfolojik yalınlığı ile D bloğu, Gallaratese Konut Bloğu’nun genelinden ayrılan bir mimariye sahip. Tamamıyla beyaza boyanan yapı, Aymonino’nun kahverengi ve kırmızı renkli birimlerinin yanında dikkat çekiyor.

1972 yılında tamamlanan Gallaratese Konut Bloğu, tamamlandığı andan itibaren pek çok kesimden eleştirilere maruz kalmış. Evsiz vatandaşların konaklaması için kullanılan kompleks 1974 yılında tüm sakinleri tarafından terk edilmiş.

The post Gallaratese Konut Bloğu appeared first on Arkitektuel.

Jane Jacobs, Büyük Amerikan Şehirlerinin Ölümü ve Yaşamı kitabında şehir gözlemlerini, kendine sorduğu sorulara cevap arayarak bizlere aktarmıştır. “Hangi faktörler şehri emniyetli kılar?”

Kitap, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki şehir mahallesinin çöküşünden sorumlu olan 2. Dünya Savaşı sonrası kentsel planlama politikalarına bir eleştirisidir. Modernist planlama hareketlerine karşı hareket ederek, Amerika Birleşik Devletleri’nde organik kent canlılığı için yeni kalkınma ve savunma önerileri getirmektedir. Kentsel yenilemenin şiddetli bir biçimde kentlerin doğal yapısını yok ettiğini iddia etmiştir. Gelişmekte olan ülkelerde mega-kentlerin daha da büyüyecek olması pek çok yeni kentsel sorunu beraberinde getireceğini göstermektedir. Kentlerin sorunlarını, sorunları nasıl olmalı diye tartışmak yerine, kendi kentini örgütleme gücü ile anlayabileceğimizi söylemiştir ve bu sürecin organik bir bütünlük içinde olduğunu vurgulamıştır.

Jane Jacobs

Kitapta sıklıkla New York’tan bölge örnekleri kullanmıştır. Bölgelerin yerlileri ve sonradan gelen insanların sokakta geçen olaylara tepkileri, güven ve sahiplenme durumlarını kıyaslamıştır. Örneğin kitabın giriş bölümünde North End bölgesini samimi, güvenli ve sağlıklı buluyor ancak bölge “korkunç bir gecekondu” olarak nitelendirilmektedir. Gerçek dünya ve uzmanların gözünden olayların farklı olabileceği her şeyin teknik temellere dayanmadığı ve sosyolojik olarak görülmesi gerektiğini savunmaktadır.

Jacobs’a göre kaldırımlar bölgenin düzenin korumada önemli bir sistemdir. Örneğin, dükkanların kaldırımlara açılması, şehrin bütün işleyişinin kaldırımlar üzerinde gerçekleşmesi buna önemli bir etkendir. Sağlıklı bir şehir kaldırımında güvenliği korumak için polis her zaman gerekmemektedir. Sokaklar, doğal sahipleri tarafından denetlenmelidir. Bu doğal sahipler sokak etkinliklerini izlemekten zevk alan, gerektiğinde sokağa müdahale edebilecek olan kişilerdir. Jacobs’a göre boş sokaklar ve yüksek katlı konut projelerinde terk edilmiş alanlar ve merdiven boşlukları vb. alanlar arasında bir bağ vardır. Apartmanların modernleşmesi, oturan insan profillerinin değişmesi, erişim kontrollerinin azalması, ilgisiz insanlar ve denetim işlevinin bulunmaması yabancıların varlığının otomatik olarak tehdit haline getirmektedir. Halka açık ama halk tarafından da korunuyorlar ve bu kontrol ve önlem eksikliği gibi durumlar yaratabilmektedir. Apartman sakinleri güvensiz hissetme durumlarında buralardan ayrılmaktadırlar. Bu sıkıntı için çözüm önerileri bulunmaktadır. Jacobs örnek olarak Brooklyn Projesi‘nin (Blenheim Evleri) koridorları halka açarak çevreyi donatarak ve kiracılara kullanım alanları tanıyarak problemleri azaltıldığını öne sürmüştür. Hareketli bir yaşam çevresinin bulunması sokakların yoğun olarak kullanılması şehir güvenliği için ön şart olduğu fikrine dayanarak Jane Jacobs bar, restoran ve halka açık yerlerin önemini vurgulamıştır.

“Şehirlerin gözü olmalı” diye bir yorum getirmiştir. Küçük dükkanlar, sokak satıcıları gibi etkenler, bir şehrin suç oranının azalmasında önemli etkenler olacağını savunmuştur. Bir şehrin asayişini sadece polis sağlayamaz, insanların suç işlemekten çekinmesi için sokakların göz önünde olması gerekmektedir.

Büyük Amerikan Şehirlerinin Ölümü ve Yaşamı

“Anlaşılması gereken ilk şey, şehirlerde kamusal huzuru -kaldırım ve sokak huzurunu- koruma işinin, polisin varlığı zorunlu olsa da, öncelikle polis tarafından yapılmadığıdır. Kamusal huzuru koruyan; orada yaşayan halkın karmaşık, üstelik neredeyse bilinçsiz olan, gönüllü denetim ve standartlar ağıdır; üstelik bunu uygulayan da halkın ta kendisidir. Şehrin bazı alanlarının (en çok göze çarpan örnekler eski toplu konut projeleri ve nüfus devridaimi çok yüksek olan sokaklardır) kaldırımlarında yasa ve düzenin korunması neredeyse tümden polis ve özel güvenlikçilere devredilmiştir. Böyle yerlerin cehennemden farkı yoktur. Normal, kendiliğinden medeniliğin çöktüğü bir yerde medeniyeti korumaya milyon polis yetmez.”

Kaldırım, kamuoyuna açık olmalıdır. Birbirini tanımayan insanlar bir araya geliyorlar ve birbirlerini bu şekilde tanımaktan rahatsız olmuyorlardır. Bu temaslar kamusal bir güven ağı oluşturur. Örneğin mahalle marketine girdiğimde günlük yapılan küçük bir sohbet oraya olan bir güven ve iletişim bağı oluşturur. Bu güven doğal olarak oluşmaktadır. Bir çaba temelli değildir. Ancak bu güvenin kaybı bir felaket oluşturabilmektedir. Bu süreçte mahremiyet önemlidir. Bu sosyal mahremiyet bir pencere ya da duvarla sınırlandırılmak kadar basit değildir. Jacobs’a göre iyi bir şehir sokağında komşular, insanların temel mahremiyetini koruma arzusu ile çevresindeki insanlarla çeşitli derecelerde temasla bulunur ve bu temaslar arasında mucizevi bir denge bulunmaktadır. Bu durum kendiliğinden doğal olarak işlemektedir. Ölçek küçüldükçe insanların birbirine güven miktarında değişmeler olmaktadır.

Jacobs’a göre şehirleri anlamak için ayrı ayrı kullanım şekilleri değil, kullanım biçimleri ve karışımlarını incelememiz gerekmektedir. Şehirlerdeki asayiş, kamusal kullanım ve çapraz ilişkiler göz önünde bulundurulmalıdır. Verimli bir çeşitlilik yaratmak için; karışık birincil kullanım ihtiyacı, küçük blok ihtiyacı, eski bina ihtiyacı ve yoğunluk ihtiyacı bulunmaktadır. Örneğin kitap gelip-geçer kiracıları şehir asayişi için yararlı bulmazken şehrin çeşitliliğini sağlamak için önemli bir etkendir.

Washington Square Park

Şehirler üzerine düşünürken neyin faydalı olup olmayacağı, bizim düşündüklerimize değil de, konunun ne düşünmemiz gerektirdiğine yani doğasına bağlıdır. Farklı şehirlerin aynı problemleri ortaya koymaları çözümlerinin de aynı olduğunu göstermemektedir. Jacobs’a göre şehirleri anlamak için süreçler üzerine düşünmek, tümevarıma yönelik çalışmak ve ortalama, ortalama dışı ipuçları beraber düşünmek gerekmektedir.

Kafamızdaki soruların cevaplarını homojen yerlerde bulamayacağız. Şehirlerde bizler yaşıyoruz. Hepimiz birbirimizden bu kadar farklıyken şehirlerimizin sorun ve çözümleri aynı olmasını beklemek yanlış bir yaklaşım olur.

Son olarak İstanbul birçok farkı olguyu bir arada barındırması ile Jane Jacobs’ın bahsettiği kent modelini yansıtmaktadır. İstanbul’un da kendine has problemleri ve çözümleri var. Bütün şehirlerin kendine has problemleri bulunmaktadır. Kendi içlerinde anlaşılmaları ve yorumlanmaları gerekmektedir. Örneğin hasta iki insan düşünün bunların hastalıklarının aynı olması aynı ilaca ihtiyaçları olduğu ya da aynı kişi oldukları anlamına gelmez. Şehirler de böyledir.

The post Jane Jacobs’ın Kaldırımları appeared first on Arkitektuel.

İngiliz mimar Cedric Price ve tiyatro yönetmeni Joan Littlewood tarafından başlatılan Fun Palace (Eğlence Sarayı), mimari ve teknolojik bir deney. 1962 yılında Price ve Littlewood tarafından temelleri atılan proje; sibernetik, oyun teorisi (game theory) ve bilişim teknolojileri, tiyatro ve durumculuk gibi çağdaş söylem ve teorilerin bir sentezi. Fun Palace’ın amacı, yeni bir deneysel, doğaçlama mimari dil yaratarak mimarlığın ve teknolojinin II. Dünya Savaşı sonrası sürekli değişen kültürel ortama ayak uydurmasını sağlamak. Fun Palace, alışılagelmiş bir bina değil, kültürel ve sosyal koşullara uyum sağlayan bir makine.

 

© MoMA

© Cedric Price Archives, Canadian Centre for Architecture, Montreal.

Joan Littlewood, aklındaki ideal projeyi şu sözlerle anlatıyor: “Londra’da bir sokak üniversitesi tasarlayacağız. Burada, psikologların ve elektronik mühendislerinin sanayi ve savaş için tasarladığı oyunlar olacak. Bilgi müzik kutularından aktarılacak. Oyun alanı, herkesin tiyatro ihtiyacını karşılayacak. Fabrikalardan, dükkanlardan, ofislerden gelen günlük rutinlerinden sıkılmış kadın ve erkekler burada kendi deneyimlerinden skeçler canlandıracak. Mekanın özü ise zorunlu veya resmi olmaması. Burada kalıcı yapılar olmayacak. Hiçbir şey 10 yıldan fazla kalmayacak, bazılarının ömrü 10 gün bile olmayacak. Resmi olmama durumu beraberinde esnekliği getiriyor. Tamamı açık plana sahip yapıda listelenen mekanlar kapatılmayacak.”

© Cedric Price Archives, Canadian Centre for Architecture, Montreal.

Littlewood, rüya projesini gerçekleştirecek mimar bulmanın kolay olmayacağını biliyordu. Hiçbir geleneksel mimar böyle bir mekanı tasarlayamazdı. Ancak, henüz pek kayda değer yapısı bulunmayan, genç Cedric Price sıra dışı bir mimardı. Price, Littlewood’un fikrinin İngiltere’nin sürekli değişen kültürel ortamına ayak uydurabilecek yeni bir interaktif ve değişken mimari dil gerektirdiğini fark etti. Bu doğrultuda çalışmalarına başlayan Price bir bina değil, bir mimarlık manifestosu tasarladı.

© Cedric Price Archives, Canadian Centre for Architecture, Montreal.

Cedric Price, Fun Palace’ı tasarlarken inşaat mühendisi olan iş arkadaşı Frank Newby’den yardım alıyor. Newby ve Price, 14 paralel sıra servis kulelerinden oluşan, Newby’nin tartan grid olarak adlandırdığı iç içe geçen karelerden oluşan bir strüktürel sistem kurgulamış. Merdiven, asansör, elektrik kabloları ve mekanik tesisat kare şeklindeki kulelere yerleştirilmiş. Yapı yaklaşık 237 metre uzunluğunda ve 109 metre eninde. Bu eğlence fabrikasının içinde iki gezer vinç bulunuyor ve yapının içindeki modüller bu vinçler sayesinde taşınıyor. Yapının içindeki merdivenler ve yürüyüş yolları hareket edebilir şekilde tasarlanmış. Kullanıcılar yapının içindeki merdivenleri, duvarları, platformları değiştirerek yeni mekanlar üretebiliyor.

 

© Interactive Architecture Lab

 

© Interactive Architecture Lab

Fun Palace Sibernetik Komitesi, projeyi altı organizasyonel bölüme ayırdı. Birinci Bölüm Pask ve takımının geliştirdiği çeşitli öğretme makinelerine ayrılmıştı. İkinci Bölüm’de tiyatro, müzik ve dans gibi deneyimler sunuluyordu. Üçüncü Bölüm’de genç yönetmenlerin kendi filmlerini yapabileceği bir alan vardı. Dördüncü Bölüm, kullanıcıların kendi deneylerini gerçekleştirebileceği laboratuvarları bulunduruyordu. Beşinci ve Altıncı Bölümler ise resim ve heykelcilik için stüdyo alanları olarak kullanılacaktı.

© Cedric Price Archives, Canadian Centre for Architecture, Montreal.

Price, Littlewood, Pask ve tüm Fun Palace ekibi yıllarca projenin inşa edilebilmesi için bürokratik engeller ile uğraştı. Son olarak 1975 yılında Price 10 yaşındaki projenin artık modasının geçtiğini ve Fun Palace’ı inşa etmenin anlamsız olduğunu belirtti. Projenin zamanı geçmişti ve ilk sanal mimari fırsatı çoktan geçmişti. Bu nedenle Fun Palace hiçbir zaman inşa edilemedi.

 

The post Fun Palace / Cedric Price appeared first on Arkitektuel.

Hollanda’nın Rotterdam şehrinin en önemli turistik yapılarından biri olan Küp Evler, 1984 yılında Hollandalı mimar Piet Blom tarafından tasarlanmış. II. Dünya Savaşı sonrasında Rotterdam’ın Oude Haven bölgesindeki binaların yıkılması sonucunda, Piet Blom bu bölgeye yeniden bir mimari kimlik kazandırmak için görevlendirilmiş. Küp Evler, Rotterdam’ın savaş sonrası kentsel dönüşüm projesinin bir parçası.

© Dirk Verwoerd

Piet Blom, şehirde yaşayan toplumların bir köy hayatı oluşturması gerektiğini düşünmektedir. Metaforik olarak bir ağaç üzerinde yaşamayı düşleyen Blom, Küp Evler’i bu teorik düşünce etrafında şekillendirmiş. Şehir merkezinde 45 derecelik açıyla duran, altıgen şeklindeki ilginç kübik evlerin her biri bir ağacı, hepsi birlikte ise ormanı simgeliyor. Blom bu fikrini, daha önce Le Corbusier’nin ortaya attığı şehircilik fikirlerinden esinlenerek ortaya çıkarmıştır.

© Dirk Verwoerd

Blom, Küp Evler’in tipik evlerden olmasını istememiş. “Bir yapının ev olabilmesi için, dışarıdan bakıldığında ev olduğu anlaşılmalıdır.” görüşüne karşı çıkan Blom, Küp Evler’i bu doğrultuda tasarlamıştır. 77’de yapımına başlanmış Küp Evler’den 55 tane planlanmış olsa da, şu ana kadar 38’i küçük, 2’si süper küp olmak üzere toplam 40 adet ev bulunmakta.

© Dirk Verwoerd

Yapının tamamını oluşturan her bir küp, ahşap bir iskelet ile ayakta tutuluyor. Evlerin yalıtımı taşyünü ve çimento-ahşap bazlı plakalar kullanılarak sağlanmış. Her bir küp farklı açılarda ve geometrik şekilde tasarlandığı için yapıların içine hava akışı kolayca sağlanabilmiş. Küplerin tamamının yapımının zorluğu nedeniyle ilk olarak bir temsil küp üretilmiş ve yapının tamamının inşaatı bu temsil inşaat üzerinden şekillenmiş. 

Perspektif

Küpler yana yatırılmış ve altıgen şekilli yapılar ve üç seviyede yaşama alanına sahip. Üçgen şekilli alt katta salon bulunuyor. Buradaki dışarı açılan pencere, yan yatık küpün eğiminden dolayı aşağı bakıyor.

Kuzeydoğu görünüş

Orta kat, yatak odası ve banyodan oluşurken üçgen şeklindeki en üst kat ise ekstra yatak odası veya oturma odası olarak kullanılabiliyor. En üst kat, çevresi pencerelerle çevrili üç yönlü bir piramit yapıda olmasından dolayı harika bir Rotterdam manzara sunuyor.

Çatı planı

The post Küp Evler appeared first on Arkitektuel.

©Wikimedia Commons

1851’de düzenlenen 1. Dünya Sergisi için, Hyde Park’ın içinde tasarlanan Kristal Saray, demir-çelik yapı elemanlarının mimari alanda kullanılmasının öncülerindendir. Toplam 92,000 metrekare alan üzerine kurulmuş Kristal Saray, Sanayi Devrimi’nin ardından ortaya çıkan teknolojik gelişmelerin sergilenmesi amacıyla inşa edilmiştir.

©Wikimedia Commons

564 metre uzunluğunda, 139 metre genişliğinde ve 39 metre yüksekliğinde olan Kristal Saray, ortadaki en yüksek olmak üzere toplam beş kademeden oluşmaktadır. Asma katlar ile birlikte toplam 74,000 metrekarelik sergi alanına sahiptir.

©paristeampunk.canalblog.com

Kristal Saray’ı dünya tarihinin önemli yapılarından yapan en önemli özelliği konstrüksiyon detaylarıdır. Prefabrike demir taşıyıcılar vr bu taşıyıcıların arasına yerleştirilmiş cam levhalar yapıyı oluşturmaktadır. Bu bağlamda, dünyanın ilk seralarından biridir. Sanayi Devrimi sonrasında önem kazanan dökme ve dövme demirin inşaat sektöründe kullanılmaya başlanılmasının ilk örneklerindendir. Aynı zamanda, prefabrikasyon yöntemi kullanıldığı için, bu devasa yapının inşaatı 9 ay gibi kısa bir sürede tamamlanabilmiştir.

İlk eskiz / ©Victoria and Albert Museum London

Viktoryan mimarinin en önemli temsilcilerinden olan Kristal Saray, 1854’te Hyde Park’tan Sydenham’a taşındı ve burada yeniden kuruldu. 1936’da geçirdiği bir yangın sonucunda büyük zarar gördü. 1941’de ise, II. Dünya Savaşı’nda Alman uçakları tarafından hedef olabileceği gerekçesiyle yangında ayakta kalmayı başaran parçaları sökülerek kaldırıldı.

The post Kristal Saray appeared first on Arkitektuel.