Wikimedia Commons

Looshaus ya da diğer adıyla Goldman & Salatsch Binası, Adolf Loos’un Viyana’da tasarladığı en önemli yapılardan bir tanesi. Otto Wagner ile birlikte Modern Viyana’nın önde gelen kurucularından olan Loos, orta çağdan beri hakim olan mimari anlayışı reddederek şehrin en önemli meydanlarından Michaelerplatz’a yeni, alışılmışın dışında ve modern bir bina tasarlamış. Dönemin ünlü tekstil markası Goldman & Salatsch’ın ana mağazası olmak üzere inşa edilen Looshaus, Adolf Loos’un mimari manifestosunun en somut örneklerinden. 

Wikimedia Commons

Loos, meşhur denemesi Süsleme ve Suç (Ornament and Crime)’da da belirttiği gibi mimaride süslemeyi reddeden ve fonksiyonelliği ön plana çıkaran bir mimar. Looshaus, bu teorik düşüncelerin gerçeğe dönüşmüş hali. Yapı, komşusu olduğu Hofburg Sarayı’ndan ve St. Michael Katolik Kilisesi’nden çok farklı bir karaktere sahip. Loos’un tasarladığı süsten uzak, yalın ve simetrik cephe, inşa edildiği dönemde Viyana Sesesyonu’nun sahip olduğu tarihselci anlayışa oldukça uzak bir tasarım. Tarihe ve kolektif kültüre oldukça bağlı olan Viyana halkının bu radikal tasarımı kabul etmesi de kolay olmamış. Loos, projesinin gerekli onayları alabilmesi için cepheye çiçek saksıları eklemek zorunda kalmış. 

Yapının sade cephesindeki en dikkat çekici detay mavi-yeşil renkteki Toskan kolonlar. Ortasına doğru kalınlaşıp yerle temas ettiği noktada incelen kolonların taşıyıcı özelliği bulunmuyor. Tamamen sembolik olarak tasarıma eklenen bu kolonlar St. Michael Kilisesi’nin portikosuna referans vermekte. Cepheden binanın farklı işlevleri de okunabiliyor: mermer kaplı ilk iki kat ve düz alçı ile kaplanmış üst katlar. 

Viyana’nın modern dönemini temsil eden iki mimar Otto Wagner ve Adolf Loos’un Viyana halkı ve sanat dünyası tarafından aynı oranda kabul gördüğünü söylemek mümkün değil. Wagner’in 1906 yılında tamamladığı Avusturya Posta Tasarruf Bankası olan (Postal Savings Bank) attığı modern ve yenilikçi adımlara rağmen genel bir kabul ve takdir görürken 1909-1910 yıllarında Looshaus büyük bir tepki ile karşılaşıyor. Bina, geleneksel pencere süslemelerine sahip olmadığı için halk arasında ‘kaşları olmayan ev’ olarak adlandırılmış. 

Goldman & Salatsch için tasarlanan Looshaus’un ilk iki katında 20. yüzyıl Viyana burjuvazisinin sıkça uğradığı moda mağazası bulunuyordu. Binanın Herengasse caddesi üzerindeki ikinci bir giriş ile erişilen üst katlarında daireler bulunurken çatı katında ise yine Goldman & Salatsch işçilerinin çalışma makanları yer alıyordu. Bina günümüzde bir Avusturya bankası olan Raiffeisenbank tarafından kullanılıyor. 

Looshaus’un oldukça sade dış cephesi, pek çok kottan oluşan hareketli ve etkileyici bir iç mekan organizasyonunu içerisinde barındırıyor. Loos’un Raumplan adını verdiği mekansal plan anlayışının temellerinin görülebildiği iç mekan organizasyonu tamamen farklı işlevlere sahip mekanların birbirini takip etmesi üzerine kurgulanmış. Hemen girişin karşısında bulunan görkemli merdiven kullanıcıları yukarı kata çıkarıyor. Bir üst kat, mekansal olarak duvar veya kolonlar ile değil ancak kat yükseklikleri ile birbirinden ayrılmış durumda. Loos, mağazaya gelen müşterilerin mağaza içindeki hareketlerine göre mekanların yüksekliklerine karar vermiş. Ahşap ağırlıklı iç dekorasyon mağazanın lüks çizgisine katkıda bulunurken aydınlatma elemanları ve mobilyalar da yine Loos tarafından özenle tasarlanmış. 

The post Looshaus appeared first on Arkitektuel.

Trellick Kulesi / © Flickr – IK’s World Trip

Brutalizm kelimesi, İngilizce’de gaddar, acımasız anlamına gelen brutal kelimesinden değil, Fransızca bir tabir olan béton brut, yani işlenmemiş betondan gelmektedir. Akımın ortaya çıkmasındaki en büyük sebeplerden biri de II.Dünya Savaşı sonrasında halkın konut yetersizliğinden kaynaklı ihtiyaçlarının karşılanmaması ve  ekonomik sıkıntılardır. Bu malzemenin kullanılma sebebi ise o dönemde ortaya çıkan parasal sıkıntılardan dolayı malzemenin ucuz olması ve savaş sonrası ortaya çıkan konut yetersizliğini hızlı işlenmesinden dolayı çözmesidir. Diğer yandan bazı kaynaklara göre ise betonun yoğun olarak uygulandığı büyük yapılar bazı kesimlerce politik ve siyasi gücün göstergesi olarak inşa edilmişlerdir. Bir takım diğer kesimler ise bu yapıları çirkin ve hissiz yapılar olarak yorumlamışlardır.

50’li, 60’lı ve 70’li yıllarda en popüler dönemini geçiren brutalizm, 1980’lere gelindiğinde, etkisini yavaş yavaş yitirmeye başladığı gözlenmektedir. Yapılara yapılan eleştiriler sebebiyle, kurucu mimarların akımın 1980’lere doğru silinmemesi adına, yapılara farklı hatlar ve çeşitli renkler katarak o dönemde gelişen çağdaş modernizmden kopmamasını sağlamışlardır.  Brutalizmin en popüler döneminde ortaya çıkan en ünlü yapılarından biri Le Corbusier’in 50’li yılların başında tasarladığı Unite d’Habitation yapısıdır. Bu konut biriminin inşaatı sırasında beton kalıbından çıkartıldığı gibi kullanmıştır. 

©Paul Kozlowski

Brutalizm sözcüğünün ilk olarak kullanıldığı ülke olan İngiltere’de, Alison ve Peter Smitshson tasarladıkları okulda donatı borularını ve elektrik hatlarını açıktan geçirme kararı alarak bu akımı yapılarında  kullanmışlardır.  Bu akımın en çok kullanılan malzemesi beton olmasına rağmen, cam ve çelik gibi farklı malzemelerin de bir arada kullanıldığı örneklere rastlanmaktadır. Örneğin; yapımına 1971 yılında başlanan adını Fransa Cumhurbaşkanından alan Centre Pompidou. Kullanılan malzemelerin tamamen açıkta bırakılarak binanın tamamına modern bir görüntü vermeyi amaçlayan yapının mimarları Renzo Piano ve Richard Rogers bu özellikleri kullanarak yapının hala popülerliğini korumasını amaçlamışlardır. 

©RPBW / Michel Denancé

Günümüzde bu akımı yapılarında kullanan ve  en önemli  mimarlardan biri olan Tadao Ando’nun Church of Light isimli yapısını bu bağlamda inceleyebiliriz. Cephelerde kullanan ham beton yapıya kaba görüntüden ziyade zarif ve narin bir görüntü vermektedir. Aynı zamanda brutalizm, dış mekanın yanı sıra, iç mekan tasarımı yaparken de yapının doğallığını koruyabilicek bir akım olarak göz önünde bulundurulabilir. Mimari elemanların apaçık ortaya çıkarıldığı durumda, mekan tasarımında kullanılan mobilyalar mekanla iç içe girip harmoni oluşturabilir. Kullanılan elemanlar çok fazla öne çıkmadan, mekanla bütünleşebilirler. 

©ArchiTravel

Kısaca, Louis Kahn’ın da önceden tanımladığı üzere “Mimari bir mekan, nasıl yapıldığı aşikar olandır”. Bu açıklamada özellikle vurgulanan brutalist mimari yapılar, gizlenecek bir detayın olmadığı, tüm çıplaklığıyla ortaya çıkan dolayısıyla hatasız görünmesi gereken içi ve dışı bir mimari ürünlerdir. Adolf Loos’un da vurguladığı bir konuşmasında, “İyice düşünülmüş, muhayyile ürünü mimarlığın biçimini herhangi bir süs sistemi altında saklaması gerekmez.” Bu bağlamda tasarlanan yapılar, çıplak ve kusursuz görünürde olması gerektir. Bunu sağlayabilen mimarlar, kariyerinde en büyük başarılardan birine imza atmış demektir. 

Esma Dolgun Dağdelen

Kaynaklar

1. http://www.filozof.net/Turkce/nedir-ne-demek/16803-brutalizm-akimi-mimari-   nedir-ne-demek-hakkinda-bilgi.html
2.  MİMDAP,Brütalizmin Güzel Yanı,New York Times. http://www.mimdap.org/?p=34818
3.  ARSLAN D.,Brütalist Mimari    https://www.homify.com.tr/yeni_fikirler/7497/bruetalist-mimari
4. RÜZGAR E., Paris’te bir modern sanat müzesi:Centre Pompidou      http://www.milliyetsanat.com/yazar-detay/eser-ruzgar/paris-te-bir-modern-sanat-    
5. muzesi–centre-pompidou/13865) https://www.archdaily.com/151227/ad-classics-trellick-tower-erno-goldfinger
6. SALGIN B; Brüt Beton, Brütalizm ve Türkiye Örnekleri, 2007

The post Brutalizm Akımının Geçmiş ve Günümüzdeki Durumu appeared first on Arkitektuel.