© Gili Merin

Duvar Ev 2 (Wall House 2), John Hejduk’un sayısız ‘duvar ev’ çalışması arasından inşa edilen tek projesi. Orijinal olarak Ridgefield, Connecticut’ta, Hejduk’un Cooper Union’dan bir profesör arkadaşı Ed Bye için 1973 yılında tasarlanan yapı, ancak 2001 yılında, Hejduk’un ölümünden bir yıl sonra Hollanda’nın Gröningen şehrinde inşa edilebiliyor. Evin inşası sırasında Hejduk’un tasarımına tamamiyle sağdık kalınsa da yapı bina yönetmeliklerine uygun olması amacıyla %20 oranında büyültülerek tamamlanmış. 

© Gili Merin

Duvar Ev 2, Hejduk için tartışmasız deneysel bir proje. Mimarın, hem fiziksel bir sınır hem de metaforik bir olgu olarak kullandığı duvar, mimari bir manifesto oluşturmakta. Evin kurgusunu domine eden üç kat yüksekliğindeki duvar, mekansal olarak evi ikiye ayırıyor. Duvarın bir tarafında üst üste yerleştirilen yatak odası, yemek odası ve salon gibi yaşama mekanları bulunurken servis anları, sirkülasyon ve evin uzun giriş koridoru ise duvarın öteki tarafında bulunuyor. Giriş koridorunun en sonunda ise bir çalışma odası bulunuyor. 

© Liao Yusheng

Hejduk için bu duvar mekansal olduğu kadar sembolik bir anlam da taşımakta. Evin içerisinde bir eşik noktası oluşturan duvar göre şimdiki zamanı temsil ediyor. Yaşama alanlarının bulunduğu hacim geleceği, duvarın arkasında kalan servis alanları ise geçmişi anımsatmakta. Böylece Duvar Ev; geçmiş, gelecek ve şimdiki zamanın mekansallaştığı bir projeye dönüşüyor. Bu kompozisyonda nötr bir element olan duvarın griye boyanması da bu sebepten.

Hejduk’un sorguladığı bir başka konu ise mekanların kopukluğu. Özellikle modernizmin ortaya çıkardığı açık plan, birbirine bağlanan mekanlar gibi fikirleri yok sayan mimar, Duvar Ev ile mekanların kopukluğunu vurguluyor. Yatak odası, yemek odası ve oturma odası gibi en sık kullanılan mekanların her birine gitmek için duvardan (eşikten) çıkmaya ve kat değiştirerek yeni bir sınırdan geçmeye ihtiyaç duyulması her bir mekanın farklı bir varlık olduğunun altını çizmekte. Aynı zamanda bu mekan değiştirme ihtiyacı duvara bir geçiş mekanı özelliği kazandırıyor. Böylece buradaki mekansal deneyim bir kapıdan farklı bir sembolik anlam kazanıyor. Sirkülasyon elemanları ve kullanılan mekanlar arasındaki kontrast, karanlık ile ışık; opaklık ve transparanlık; uzunluk ve kompaktlık gibi materyal zıtlıklar ile desteklenmiş. Dönel merdivenden çıkarken hissedilen karanlık ve mekansal hafızayı sıfırlayan deneyim ile yaşam alanlarındaki ferah ve aydınlık manzara, bu mekansal kopukluğun birer hatırlatıcısı olarak kullanıcının zihninde yer ediyor. 

© Gili Merin

Hejduk’u yalın bir mimar olarak düşünmek Duvar Ev’in çıkış noktalarını anlamayı zorlaştıracaktır. Şiir, heykel, resim gibi sanatlar ile iç içe olan Hejduk, şüphesiz Duvar Ev denemelerinde de bu alanlardan beslenmiş. Özellikle Kübizm akımından ve Sürrealist heykellerden oldukça etkilendiği bilinen Hejduk’un tasarımında bu stillerden izler görmek mümkün. Hejduk, George Braque’ın tablolarından ne kadar etkilendi ise Le Corbusier ve Mies van der Rohe’nin modern eserlerinden de o kadar etkilenmiş. Duvar Ev 2’nin tasarımında özellikle Le Corbusier’nin La Roche Evi’nin büyük etkisi olduğu söylenebilir. 

© Liao Yusheng

Duvar Ev’in öne çıkan önemli bir özelliği de yer ile kurduğu ilişki. Her ne kadar orijinal proje alanında inşa edilmiş olmasa da yapı üzerinde bulunduğu arazi ile kesinlikle bir ilişki kurmayı reddediyor. Giriş koridorunun altında kalan alan bile adeta terk edilmiş durumda. Evin girişi yer ile olabildiğince az bir noktada birleşiyor. Ev aynı zamanda ‘ön’, ‘arka’ cephe kavramlarını da reddediyor. Her ne kadar yaşama alanlarının bulunduğu renkli cephe evin ön cephesi olarak algılansa da evin girişi buna tamamen tezat oluşturacak şekilde buraya en uzak noktaya yerleştirilmiş. Bu ‘ön’ cepheyi oluşturan biomorfik hacimlerin hepsi bahsedilen hacimsel farklılığı vurgularcasına farklı renklere boyanmış. Konsol olarak gözüken bu hacimlerin tamamı aslında bir kolon grid’i ile destekleniyor. 

Kaynaklar

• He, Weiling, When does a sentiment become an architectural concept? Otherness in Hejduk’s Wall House 2. The Journal of Architecture. 2005 (161-180).
• Megan Sveiven. “AD Classics: Wall House 2 / John Hejduk, Thomas Muller/van Raimann Architekten & Otonomo Architecten” 06 Feb 2012. ArchDaily. Accessed 12 Aug 2020. <https://www.archdaily.com/205541/ad-classics-wall-house-2-john-hejduk> ISSN 0719-8884

© Jan M. Lillebø

Snøhetta’nın tasarladığı Tungestølen Hiking Kabini, Norveç’in batısında bulunan Luster platosunda yer alıyor. Jostedalen buzuluna bakan dağlık arazi üzerine inşa edilmiş yapı, birkaç kabinin bir araya gelmesiyle oluşan bir turizm kompleksi. Zorlu ve değişken dağ iklimine karşı mimari bir reaksiyon olarak ortaya çıkan beşgen prizma formundaki kabinler yaz ve sonbahar aylarında hiking amacıyla tepeye tırmanan ziyaretçilerin konaklaması için rahat ve korunaklı mekanlar sağlıyor. 

© Ketil Jacobsen

Norveç temelli mimarlık stüdyosu Snøhetta, Tungestølen Hiking Kabini’ni Norveç Ulusal Trekking Derneği’nin bir parçası olan Luster Turlag için tasarlamış. Luster Turlag, bölgede bulunan turist kabinlerinin 2011 yılında büyük bir kasırga sonucu kullanılamaz hale gelmesi üzerine bölgede yeni bir turizm tesisi inşa etmek üzere uluslararası bir yarışma açma kararı almış. Snøhetta’nın 2015 yılında yarışmayı kazanması üzerine başlayan inşaat süreci 2019 yılında tamamlanmış ve Tungestølen Hiking Kabini kullanıma açılmış. 

© Jan M. Lillebø

Orijinal kabinlerin dokusundan uzaklaşmadan tasarlanan tesis toplam dokuz beşgen şeklinde organik hacimden oluşuyor. Yapıştırma tabakalar ahşap (glu-lam) kullanılarak inşa edilen kabinler CLT ve özellikle İskandinav mimarisinde sıkça kullanılan bir tür çam ağacı ile kaplanmış. Kabinlerin dışarı bakan cepheleri bir açı ile kırılarak vadiden esen rüzgarın kabinlerin üzerinde etkisi hafifletilmeye çalışılmış. 

© Ketil Jacobsen

Kabinlerin formundan ortaya çıkan farklı geometrik formdaki açıklıklar, ziyaretçiler için eşsiz dağ manzarasının çerçeveleyen çeşitli pencereler olarak algılanabiliyor. Kompleksteki ana hacimde ziyaretçilerin bir arada yemek yiyebilecekleri geniş ahşap masa ve sandalyeler bulunuyor. En yüksek noktasında 4.6 metre tavan yüksekliğine sahip bu mekan ziyaretçilere ferah bir sosyal alan imkanı sunarken aynı zamanda panoramik dağ manzarasının da izlenebildiği bir buluşma noktası. Ana kabinde ayrıca soğuk yaz günlerinde ihtiyaç duyulabilecek bir şömine de bulunuyor. 

© Jan M. Lillebø

Kalan sekiz kabinde toplam 50 ziyaretçinin konaklayabileceği paylaşımlı ve özel odalar bulunuyor. Tungestølen, bulunduğu konum ve sunduğu konfor ile hem ekstrem sporlara ilgi duyan bireysel sporcuların hem de daha kısa ve emniyetli hiking turları yapmak isteyen ailelerin konaklayabileceği bir turizm tesisi olarak nitelendirilmekte. 

© Nigel Young / Foster + Partners

Foster + Partners’ın Muğla’da özel bir arazi üzerine tasarladığı Dolunay Villa, modern mimari ile el işçiliğinin harmanlandığı özgün bir tasarım. Deniz kıyısında dağlık bir arazi üzerinde bulunan yapının form ve konumu arazi koşulları göz önünde bulundurularak belirlenmiş. Villaya kuzeyden, bir dağ yolu üzerinden ulaşılıyor. Villa, arazinin eğiminden yararlanılarak konumlandırıldığı için buradan bakıldığı zaman yapı tek katlı, alçak bir ev izlenimi veriyor. Buradan sağlanan ana giriş, evin merkezine açılıyor. Evin iç mekanları bu merkezin iki tarafında bulunan kanatlara yerleştirilmiş. Evin doğu kanadında özel yatak odaları bulunurken batı kanadına ise ortak yaşam ve yemek alanları yerleştirilmiş. 

© Nigel Young / Foster + Partners

Dolunay Villa üzerine oturduğu doğal mirasın tüm imkanlarından yararlanıyor. Evin güneye bakan her noktasından Ege Denizi’nin eşsiz manzarası seyredilebiliyor. Lavanta, kekik gibi Akdeniz bitkilerinin yetiştiği bir bahçenin içinde yer alan Dolunay Villa asırlık zeytin ağaçlarının da içinde bulunuyor. Bu bahçe ve deniz manzarası sayesinde villa kullanıcılarına pek çok duyuya hitap eden bir deneyim sunuyor. Böylesine zengin bir arazide konumlanan villanın içerisindeki mekansal yolculuk ‘opaktan açığa’ doğru ilerliyor. Bu sayede hem konutun içinde farklı mahremiyet seviyelerinde mekanlar yaratılmış oluyor hem de ortak alanlarda dış mekan-iç mekan kavramları birbiri ile entegre ediliyor. Evin içini bahçe ile ayıran büyük cam kapılar tamamen sürülerek açılabiliyor ve iç mekan tamamen bahçenin bir parçası haline getirilebiliyor. 

© Nigel Young / Foster + Partners

İsviçreli ofis Blumer Lehmann ile işbirliği kurularak tasarlanmış olan dalgalı ahşap çatı el işçiliği kullanılarak üretilmiş. Aynı zamanda taşıyıcı özelliği bulunan bu ahşap prefabrike strüktür betonarme bir çatı plağına kıyasla çok daha az karbona sahip. Çelik kolonların üzerine yerleştirilen meşe kirişler ile taşınan ahşap çatı tam 7.5 metrelik bir konsol çıkarak evin güney cephesinde gölgelik teras alanları oluştururken kuzey cephesindeki avlunun da üzerini kapatıyor.

© Nigel Young / Foster + Partners

Evin merkezinde yer alan dönel merdiven yapının dikkat çeken mimari unsurlarından. Evin iki katını birbirine bağlayan merdiven Portekiz’den getirilen kireçtaşları kullanılarak üretilmiş. Görünürde herhangi bir taşıyıcı desteği bulunmayan dönel merdiven strüktürel olarak sonradan gerilmiş halatlar ile destekleniyor. Merdivenin korkuluklarında da merdivenin hafif ve sade görünüşüne eşlik etmesi amacıyla cam ve ahşap tercih edilmiş. 

© Nigel Young / Foster + Partners

Dolunay Villa’daki el işçiliği yalnızca ahşap çatı ile sınırlı kalmıyor. Kullanıcıların isteği doğrultusunda, evin girişini süsleyen ahşap kapılardan banyolardaki seramik fayanslara kadar pek çok detayda eve özel el işçiliği var. Evin iç mekanlarında kullanılan renk ve malzeme paletinde de Muğla’nın doğal dokusundan ilham alınmış. Doğal taş, ahşap ve bronz ağırlık iç dekorasyon bölgenin dağlık arazileri ve kumluk sahilleri ile uyum içerisinde. Ortak alanlara hakim olan ahşap doğrama ve deri kaplamalar ise eve sakin ve şık bir karakter kazandırıyor. 

©Mari Luz Vidal

Labirent Ev (Labyrinth House) olarak da anılan Casa Sublim (Sublime House), Gaudí’den sonra en önemli Katalan sanatçılarından biri olarak anılan Xavier Corberó’nun kendi için tasarladığı ev. Barselona’da Esplugues de Llobregat kentinin banliyö bölgesine konumlandırılmış olan ev, 32 kilometrekare alana yayılmış 9 yapıdan oluşuyor. 1968’de araziyi aldıktan sonra Corberó’nun onlarca yıl yapım sürecinde kalan evi, bugün bu büyük alana yayılmış bir dizi bina ve avlunun yarattığı bir labirent.

©Salva Lopez

Aslen bir heykeltıraş olan Corberó’nun tasarımlarında hedefi sonuç ürünün daime şairane bir eser ortaya koyması. Sanatçının heykelleri ve enstalasyonlarında sürdürdüğü bu anlayış, Casa Sublim’e de yön veriyor. Sanatçı, evin onlarca yıl yapım ve tasarım aşamasının devam etmesini buna bağlıyor. Casa Sublim, Corberó için onun hayatının 40 yılını alan bir keşif niteliğinde. Sonuçta ortaya çıkan bu ‘Katalan labirenti’, dış strüktürdeki katmanlı kemerler ve Escher’ın çalışmasında görülebilenleri anımsatan merdivenlere, sanatçının sürrealist dostu Salvador Dali’nin etkisini akıllara getiren şaşırtıcı iç mekanlara sahip, ayrıntılı ve eğlenceli formlardan oluşturulmuş bir ev. 

©Jerome Galland

Casa Sublim’i oluşturmak için öncelikle alanda önceden varolan ve harabe halinde dokuz endüstriyel yapı evin birimlerine dönüştürülmüş. dönüştürülmüş. Bu eski yapıların dış duvarları ise etrafındaki vahşi çevreyi ve su ögelerini komuta edici heykeller olarak kurgulanmış. Heykeller, farklı yüksekliklerde istiflenen geometrik beton strüktürler. Asmayla kaplı binalarda ise bu strüktürler, yüzer basamaklar gibi detayları ortaya çıkaracak kontrastlı kavisli kemerler olarak karşımıza çıkıyor. Kemerlerle oluşturulan heykelsi dış görünümün iç mekanları oluşturulurken sanatçının düşüncesi ise insan eliyle yapılmış mağaralar dizisi yaratmak olmuş.

©Mari Luz Vidal

İç mekanları ağırlıklı olarak bembeyaz mağaralar gibi kurgulayan Corberó, 9 harabeyi evin stüdyolarına, yaşam alanlarına, sanatçı konutlarına -on yatak odası ve banyo- dönüştürüyor. Bu mekanların hepsi Corberó’nun kendi çalışmaları ve sanatçının koleksiyonu olan, çok sayıda hikaye anlatan nesnelerle dekore edilmiş. Sanatçı tüm evi kurgularken materyallerin doğasına saygı duyan bir tasarım hedefliyor. Evde kullanılan beton ve ahşap gibi materyallerin her biri kendi pürüzlü doğasını ortaya çıkaracak şekilde kullanılıyor. Eseleri gibi Casa Sublim’de de ‘şiirsellik’ yakalama hedefindeki Corberó tasarımda kullanılan materyallerde, materyalin kendi doğasına saygı olarak değerlendirdiği, dürüstlüğü en önemli ögelerden biri olarak görüyor.

©Mari Luz Vidal

Evin cepheleri de sürekli değişen ışık ve yine şiirsel yansımalar yaratan kemerli ve sekizgen pencerelerle kurgulanmış. Evden dışarı her bir bakış, yeşili ve içeri giren ışığı maksimize edecek şekilde düşünülmüş. Sanatçının başyapıtı olarak anılan evdeki açıklıklar, doğal ışığın mekanları güzelce aydınlatmak için evin iç mekanlarına nasıl doluştuğunu ustaca yorumlayan bir anlayışla ele alınmış. Casa Sublim’in merkezinde ise tavandan aydınlanmasıyla etkileyici bir atmosfere sahip 6 katlı cam bir atrium bulunuyor. Corberó’nun yaşadığı yer olan bu ‘kule’ de, sanatçının kariyeri boyunca topladığı eserlerle donatılmış.

©Salva Lopez

Evine bir çeşit günlük gibi davranan Corberó’nun eşyaları evin içinde hareketli ve ilgi çekici bir şekilde sergileniyor -bir çeşit galeri ev gibi. İçeride sanatçı, farklı dönemlerin mobilyalarını ve sanatlarını, farklı etnik kökenleri bitakım stil normlarını dikkate almadan coşkulu bir tutarsızlıkla karıştırıyor. Evin içine giren ışığı da bu oyunu dramatikleştirecek bir öge şeklinde kullanıyor. Günboyu değişen günışığı sayesinde ev, içeride büyüleyici yansımalar ve atmosferler yaratıyor. Bunun en etkili gözlemlendiği mekanlardan biri de ‘kule’ kısmı. Sanatçı aynı zamanda doğru ölçekte bir müzikle içeride etkileyici bir akustik de yakalandığını belirtmiş.

©Salva Lopez

Bu devasa alana konumlanan Casa Sublim’i ileride bir butik otele dönüştürebileceğini belirten sanatçı, tasarımını ‘mimari olasılıkların anıtsal bir keşfi’ olarak nitelendiriyor -ayrıca sanatçının  kendi çalışma süreci üzerine yoğun meditasyonu. Corberó tasarımı için, “Bir şeyler inşa etmek için sebepler yaratıyorum, böylece binanın parçalara ayrılmamasını sağlıyorum. Fakat geri kalan her şeyin arkasındaki güdüler estetik, etik ve hatta ilahi.” diyor. Xavier Corberó’nun NOWNESS’ın In Residence serisinde evini anlattığı videoya buradan ulaşabilirsiniz.

©Iwan Baan

Herzog & de Meuron imzası taşıyan yeni Bordeaux’nun yeni stadyumu Matmut Atlantique Stadyumu, son yıllardaki alışıldık stadyum mimarisinin dışına çıkan bir tasarım olarak göze çarpıyor. Dünyanın en ünlü ofisleri arasında yer alan İsviçreli ekibin 2015 yılında tamamlanan stadyumu, 2010 yılında stadyum için açılan yarışmada kazanan öneri olmuştu. Proje, stadyumun yorumlanışı ve bu konseptin hayat geçirilişiyle yapıldığı yıllara damga vuran bir tasarımı oldu.

©Francis Vigouroux

Yeni Bordeaux stadyumu hafif ve açık bir görüntü sergilemekte. Barındırdığı saflık ve geometrik netlik, anıtsallık ve zarafet hislerini oluşturuyor. İlk bakışta duruşu, kendisini klasik bir tapınak imajıyla karşılaştırmaya itmekte. Ancak bir tapınağın yükseltilmiş kaidesinin aksine, stadyumun büyük merdivenleri iç ve dış mekân arasındaki sınırları bulanıklaştırıyor. Merdivenlerin üzerinde duran sayısız sütun, ziyaretçilere stadyuma giriş ve çıkışta eşlik ediyor. Böylelikle merdiven ve sütunların kaynaşması yapıda bir açıklık ve erişilebilirlik imgesinin hakim olmasına yol açıyor.

©Iwan Baan

Stadyumun Bordeaux şehrinin geniş manzarasına uyumu konusunda özellikle özen gösterilmiş. Titiz bir geometrik düzenleme ile oluşturulan kolon sistemi ve kıvrılan strüktürler, yapının çevresindeki manzarada yer alan ağaçlar ve yollar tarafından oluşturulan desenleri yansıtıyor. Aslında mimari tanımlar yaparken, ‘zerafet’ sözcüğü artık değeri düşmüş bir betimleme haline gelmiş olsa da, Bordeaux şehrinin kentsel ve mimari mirasını anlatmak için kullanıldığında bu değerini koruyor. Bu proje de Bordeaux’nun zerafetinden ilham alıyor. Bu yaklaşım kentin nefes kesen güzel binalarından ve tipik kireç taşından yapılmış anıtlarından oluşan tarihi bölümünde ilham aramak yerine; bu şehirde zarafet olarak algılanan şeyler olarak ölçek, malzemenin homojenliği ve form hassasiyeti ile saflığından ilham alıyor.

©Iwan Baan

42.000 kişilik stadyumun oyun alanını saran, stadyumda seyirci kısmının üstünü örten çatı aksine yumuşak köşelere sahip geometrik formu, herkes için optimum görünürlük sağlıyor ve kapasite ile kullanım esnekliği yaratıyor. Bu bağlamda birden çok fonksiyona sahip stadyum, futbol ve ragbi müsabakalarının yanında gösteri, konser ve kurumsal etkinlikler gibi çeşitli aktivitelere de ev sahipliği yapabilecek şekilde kurgulanmış. Yapının oval hatlara sahip formuyla orta kısmı, dört sektöre bölünmüş ve üst üste yerleştirilmiş iki katmandan oluşuyor. Görsel olarak daha keskin, üniform olan çatı, güneş ışığının stadyuma ve seyirciler ulaşmasına izin verirken seyirci gözünü de oyun alanına yönlendiriyor. Bu çatının strüktürü ise seyircilerin dikkatini dağıtmamak, görüşünü bölümlere ayırmamak amacıyla stadyumun iç kısmında bulunmayacak şekilde kurgulanmış. Aslında tek bir beyaz öge olan çatı ve seyirci platformu da iki ögenin farklı karakterde formlarda yorumlanmasıyla birbirinden ayrılştırılmış.

©Iwan Baan

Yerden yükseltilerek oluşturulmuş kıvrımlı seyirci platformu, tüm fonksiyonları düzgün ve simetrik hacimlerde barındırabilecek kompakt bir tabana sahip. Bu alan, doğu ve batı yönünde eşit olarak dağıtılan VIP bölümleri, oyunculara ayrılmış alanları ve onlara bitişik medya alanlarını içeriyor. Oval strüktürün ve tabanının mimari sadeliği ve saf çizgileri, izleyici akışının düzgün olmasını ve stadyumda yönlendirme kolaylığını sağlamakta.

©Iwan Baan

Bir kaide üzerine oturtulan, kıvrımlı hatlarla başlayıp çatıda keskin kenarlı bir dikdörtgene evrilen oval strüktür, arazinin doğal koşullarına ve doğudan batıya seyircilerin ana akışına net ve verimli bir şekilde uyum gösteriyor. Bu yalın ve neredeyse soyut stadyum formu, adeta yeryüzüne yağan çok sayıda ince sütun sayesinde toprağın bir parçası olarak yerden yükseliyor. Bu alanın kaidesi ise, yiyecek standları ve tuvaletlerden oluşan, kalabalığın hareketiyle canlanan ve bu sütun ormanı boyunca dalgalanan bir şerit niteliğinde. 

©Iwan Baan

Herzog & de Meuron imzalı mimari bu konsept yeni Bordeaux stadyumuna özel bir kimlik kazandırıyor. Büyük hacim herkes için açıklık ve erişilebilirliği ifade ederken, sahip olduğu şeffaflık, bu yapıyı Bordeaux’nun yeni ve canlı bir kısmına dönüştürecek tüm enerjiyi ve faaliyetleri ortaya koyuyor.

©Laurian Ghinitoiu

Fransa’nın Bordeaux kentinde Garonne Nehri ile Saint-Jean tren istasyonu arasında bulunan 18.000 metrekarelik MÉCA (Maison de l’Économie Créative ve de Culture-House of Creative Economy and Culture) şehre, nehir kıyısından yarattığı yeni kent odasıyla, sanat dolu bir kamusal alan hediye ediyor. BIG ve FREAKS’in tasarladığı kültür merkezi UNESCO onaylı Bordeaux kentini aynı zamanda bir sanat merkez üssü yapmak amacıyla üç bölgesel sanat kuruluşunu bir araya getiriyor: çağdaş sanat için FRAC; sinema, edebiyat ve görsel-işitsel sanatlar için ALCA ve performans sanatları için OARA.

©Laurian Ghinitoiu

BIG ve FREAKS MÉCA’nın tasarımını ilk olarak 2012’de, Bordeaux nehrinin canlanmasının bir parçası olarak ortaya çıkarmış. Yapı eski bir mezbaha alanında, aynı zamanda kültürel kurumlara dönüştürülen bir dizi başka endüstriyel bina arasında konumlandırılmış. Şimdi halka açık olan MÉCA FRAC, OARA ve ALCA ile birlikte bir ev kuruyor. Her kuruluş, binanın üçte birini kaplıyor: iki dikey sütunda OARA ve ALCA ile asimetrik kemerde halka açık alanın üzerinde uzanan FRAC.

©Laurian Ghinitoiu

Büyük bir “kentsel oturma odası” olarak tanımlanabilecek bir alan, MÉCA kültür merkezinin kalbini oluşturuyor. Yapı, şehrin gezinti yolunun uzantısı olacak şekilde tasarlanmış. Yapılı çevre ve kamusal alan arasındaki sınırı bulanıklaştırıp insanların yürüyebilecekleri ve yapıyla etkileşime girebilecekleri bir yer oluşturulmuş. Gezi yolundan çıkan bir dizi basamak ve rampa kentliyi önce kentsel oturma odasına yönlendiriyor. Bu 1.100 metrekarelik kent odası sayesinde yapı, Quai de Paludate Caddesi ile nehir kıyısı arasında rahatlıkla gezinmeyi sağlayan, geçirgen bir enstitüye dönüşüyor. Rampanın devamında kentli OARA’nın sahne kulelerine ve ALCA’nın ofislerine anlık bakışlar sunan cepheye ve sonunda FRAC’ın galerilerinin üstünde bulunan terasa ulaşıyor. Kentsel oturma odası, kamusal meydanın üzerinde “modern bir avize” gibi asılı duran yedi metre yüksekliğindeki, beyaz LED ışıklı MÉCA yazısıyla aydınlanıyor. Özel etkinlikler sırasında MÉCA’nın bu yarı açık mekânı konserler ve tiyatro gösterileri için bir sahneye veya heykel ve diğer sanat yerleştirmeleri için bir galeriye dönüştürülebiliyor. Meydana bir de Fransız sanatçı Benoît Maire’nin eseri olan bronz bir yarım-başlı Hermes heykeli ziyaretçileri “bölgenin çağdaş kültürü üzerine düşünmeye” teşvik etmesi için kalıcı olarak yerleştirilmiş.

©Laurian Ghinitoiu

Binanın kurucu ortağı ve kreatif direktörü Bjarke Ingels, “Bina tamamlandıktan sonra OARA, ALCA ve FRAC çoktan gelmişti- ve şimdi MÉCA açıldı, dördüncü ve son unsur burada: Bordo kenti ve vatandaşları” dedi. Ingels, “Bu yeni kentsel oda içinde, ilk kaykaycının geldiğini, ilk romantik çiftin merdivenlerde bir şişe Bordeaux’yu paylaştığını ve eğimli promenat üzerindeki ilk gösteriyi gördük,” diye devam etti. “MÉCA’nın kentsel odasını Bordeauxluların fikirleriyle, yaratıcılıklarıyla, kültürleriyle doldurmaları ve kendileri yapmaları için boş bir tuval ya da daha doğrusu boş bir çerçeve olarak düşünün.”

©Laurian Ghinitoiu

Zemin kattan girince ziyaretçiler “spiral çukur”da rahatlayabilecekleri veya restoran Le CREM’de yemek yiyebilecekleri bir lobiye ulaşıyorlar. Restoran, dev bir pencere ve asansörlerle “kentsel oturma odasına” görsel olarak bağlantılı kurgulanmış. Ziyaretçilerin dışarıdaki aktiviteleri ve dışarıdakilerin içeriyi görmelerini sağlayarak bir iç-dış diyalogu kurulmuş. BIG tarafından restoran için tasarlanan kırmızı mobilyalar ve mantar sandalyeler kentin şarap konusundaki itibarına referans vermekte.

©Laurian Ghinitoiu

Restoranın yanında OARA’nın 250 koltuklu siyah tiyatrosu bulunmakta. Tiyatro esnek oturma konfigürasyonları ve beton, ahşap ve perfore metalden oluşan tamamen siyah bir dama tahtası ile optimize edilmiş akustik sistemlerle donatılmış. Üst katta, ALCA’ya ait 80 koltuklu kırmızı vurgulu bir sinema, iki adet prodüksiyon ofisi ve proje inkübasyon alanı yer alıyor. Bu mekanlar “saydamlık yaratmak” amacıyla, aynı zamanda geçip gidenlere içeriden görünüşler sunan, rastgele yerleştirilmiş pencereler ile deliniyor. FRAC, MÉCA’nın üst katlarında yer alıyor ve tavan pencereleri ile aydınlatılmış yedi metre yükseklikte sergi alanlarına, sanatçılar için prodüksiyon stüdyolarına, depolama tesislerine, 90 kişilik oditoryuma ve bir kafeye ev sahipliği yapıyor. 850 metrekarelik kamusal teras sergi alanlarının esnek bir uzantısı gibi işlerken, gelecekte yapılabilecek büyük ölçekli sanat enstalasyonlarına ve performanslara kent ve St. Michael Bazilikası’nın ortasında bir açık hava mekânı sağlıyor.

©Laurian Ghinitoiu

MÉCA’nın cephesinin neredeyse tamamı, içeri giren ışık miktarını kontrol etmek ve şeffaflık hissi yaratmak için çeşitli boyutlarda pencereler serpiştirilmiş 4.800 prefabrik beton panelden oluşuyor. 1,6 ton ağırlığa sahip beton paneller,Bordeaux’nun yerel kumtaşı binalarını yansıtan bir doku oluşturmak için kumlanmış. Kumlamanın parlaklık ve sıcaklık katan sarı granülleri sayesinde bina güneşte ışıldar ve MÉCA’yı şehre tanıdık ama yeni bir yerel görüş olarak entegre eder.

©Dror Baldinger

Ruby City (Yakut Şehir), Gana asıllı İngiliz mimar David Adjaye ve Alamo Architects tarafından tasarlanan bir çağdaş sanat merkezi. Amerika’nın San Antonio şehrinde bulunan merkezin kalıcı koleksiyonunu Amerikalı sanatçı ve koleksiyoner Linda Pace’in hayatı boyunca topladığı sanat eserleri oluşturuyor. San Antonio’da şehir merkezinin güneyinde eski bir endüstriyel alanda bulunan Ruby City, bulunduğu bölge ile kültürel bir ilişki kuran ve kentin yaratıcı toplumuna ilham kaynağı olma misyonu üstlenen bir proje. 

©Dror Baldinger

2019 yılının Ekim ayında açılan Ruby City’nin temelleri 2007 yılında, projenin tamamlanmasından tam 12 yıl önce atılmış. Linda Pace göğüs kanserinden hayatını kaybetmeden birkaç ay önce, 500 eserlik koleksiyonunu sergileyebileceği bir müze ve sanat merkezi projesi için David Adjaye ile görüşüyor. Kendisi de bir sanatçı olan Pace, hayalindeki ‘parlak kırmızı kule ve minarelerden oluşan yakut şehir’ eskizlerini ve eskizlerden ürettiği küçük heykelleri Adjaye ile paylaşıyor. 

©Dror Baldinger

Adjaye Associates, projenin tasarımını yerel bir mimarlık firması olan Alamo Architects ile birlikte  çalışarak tamamlamış. Yapı, şehirde 16.-19. yüzyıllar arası hüküm sürmüş İspanyol egemenliğinin eseri olan barınaklardan esinlenilerek tasarlanmış. 

Yapının cephesinde müzenin tamamına yakut karakterini veren renklendirilmiş prekast beton paneller kullanılmış. Yapının ziyaretçilerin erişebilecekleri birinci kat kısmında cephede kullanılan paneller cilalanarak daha düz bir yüzey elde edilmiş, üst kotlarda ise paneller olduğu gibi bırakılarak daha pürüzlü ve sert bir yüzey tercih edilmiş. Meksika’da üretilen bu paneller yalnızca yapının cephesinde değil, merkezin heykel bahçesinde ve bazı oturma elemanlarında da kullanılmış. Böylece kompleksin genelinde malzeme devamlılığı sağlanmış. 

©Dror Baldinger

Ruby City’nin keskin geometrik kütlesi yapıya anıtsal bir özellik kazandırıyor. Ancak David Adjaye, bu anıtsal kütleyi olabildiğince ziyaretçileri davet eden bir şekle sokmak istemiş. Müzenin giriş kanopisi, müzenin önünde bulunan ufak meydana doğru konsol şeklinde çıkan bir açıklık ile oluşturulmuş. Müzenin girişi ve lobi alanları da yine Pace’in Yakut Şehir vizyonu doğrultusunda kırmızı renkler ile dekore edilmiş. 

©Dror Baldinger

Merkezin sergi alanları toplam 1000 metrekareyi buluyor. Pace Vakfı’nın sahip olduğu 900’ü aşkın resim, video ve multimedya sanat eserinin sergilendiği bu sergi alanlarının yanı sıra merkez bir heykel bahçesine de sahip. Oval bir yürüme yolu ile sınırlarının belirlendiği bu bahçe ve müzenin tamamı ziyaretçilere sene boyunca ücretsiz olarak hizmet veriyor. 

© Iwan Baan

Heatherwick Studio tarafından tasarlanan Zeitz MOCAA (Zeitz Museum of Contemporary Art Africa), Thomas Heatherwick’in ilk müze projesi. 2017 yılının Eylül ayında Güney Afrika’nın en kalabalık ikinci şehri Cape Town’da açılan müze, aynı zamanda Afrika’nın aşağı Sahra bölgesinin en yüksek yapısı, dünyanın en büyük Afrika sanatları müzesi ve Heatherwick’in Afrika’daki ilk projesi. 

© Iwan Baan

Heatherwick, Zeitz MOCAA’yı ortaya çıkarmak için bir zamanlar Güney Afrika’nın en yüksek binası olan ancak 1990’dan beri atıl duran mevcut bir buğday silosunu yeniden işlevlendirmiş. Toplam 9,500 metrekareyi bulan ve 9 kata yayılan bir alan müze mekanları olarak yapıya kazandırılmış. 

Zemin Kat Planı

Müzenin ‘kalbini’ oluşturan ana atrium ve galeri alanları mevcut strüktür oyularak ortaya çıkarılmış. Birbirine teğet duran hücre şeklindeki 42 silo kulesi belli şekillerde kesilip oyularak yapının içinde devasa bir boşluk yaratılmış ve bu boşluk müze programına hizmet eden yeni mekanlar ile yeniden işlevlendirilmiş. Sonuç olarak yapı, içindeki 6,000 metre kareyi aşkın toplam 80 galeri odasından oluşan sergi alanlarına ek olarak bir çatı heykel bahçesine, sanat eserlerinin depolanmasının ve bakımının yapıldığı bir alana, kitabevi, restoran, bar ve okuma odalarına sahip bir sanat kompleksine dönüştürülmüş. 

Müzenin kuşkusuz en dikkat çekici mekanlarından bir tanesi ana atrium. Kimisi kısmi kesik, kimisi yarı açık, kimisi tamamen ortadan kaldırılmış silolar bu devasa atriumda bir katedral atmosferi yatıyor. Heatherwick, bu atriumdan bahsederken yanlışlıkla ortaya kusursuz bir akustiğin çıktığından bahsediyor. 

© Iwan Baan

Mevcut strüktürün oyulma işlemi rastgele yapılmamış. Heatherwick, Architecture Digest ile yaptığı röportajda oyma kalıplarının nasıl tasarlandığını bu sözlerle anlatıyor: “İnşaata başladığımızda siloların içinde hala mısırlar duruyordu. Bu mısırlardan bir tanesini aldık, dijital olarak taradık ve 10 kat yüksekliğine gelecek şekilde ölçeklendirdik ve elde ettiğimiz formu oyma kalıbı olarak kullandık.” Binanın oyulmuş yapısı aynı zamanda ziyaretçilere strüktürün detaylarını görme fırsatı da tanıyor. 

© Iwan Baan

Zeitz MOCAA yalnızca bir müze değil, V&A Waterfront projesi ile birlikte Cape Town’ın kent kimliği için bir yapı taşı ve Afrika kültür mirası için çok önemli bir adım. Müze misyonunun başında yıllar boyunca Avrupa ve Amerika enstitüleri tarafından sömürülmüş Afrika kültür mirasının kıta içerisinde keşfedilmesi ve Afrika’da kalarak sergilenmesi var. Zeitz MOCAA kültür ve sanat endeksli bir toplum kimliği yaratma alt metnine sahip bir oluşum. 

©Onurcan Çakır

Onurcan Çakır tarafından tasarlanan bir konut projesi olan Barbaros Evi, İzmir’de bulunuyor. İzmir’in Urla ilçesindeki küçük bir köye konumlandırılmış Barbaros Evi, köy taşı ile betonu harmanlayan bir konut tasarımı. Ev, adını bulunduğu köy olan Barbaros Köyü’nden alıyor. Barbaros Köyü, İYTE (İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü) arazisine komşu ve İzmir’in çoğu yerleşkesinin aksine denize kıyısı bulunmayan bir köy. Deniz yerine arazide yaklaşık 16 adet gölet bulunuyor. Barbaros Evi de tasarımında bu göletleri sürecin bir parçası haline getiriyor. Barbaros Evi’nin esas hedefi, bu göletli arazi içinde, doğanın sessiz ve sakinliğini kullanıcısına hissettiren bir yaşam ortamı sunmak. Bu sessizliği evin içine rahatça sağlayabilmek için oldukça yoğun malzemeler olması nedeniyle ses geçirimsizliği yüksek olan beton ve taş kullanılmış. Taş, bir köy evi havası uyandırırken beton kullanımı da hem strüktür hem de konsept olarak mimarın isteklerini karşılayan bir materyal oluyor.

©Onurcan Çakır

Tamamı beton duvarla kaplı bir yatak odası ve taş duvarlarla kaplı 2 yatak odası, mutfak ve yaşam alanından oluşan Barbaros Evi, kompakt ev tasarımı sunuyor. Evin özellikle beton duvarla kaplı odası, akustik anlamda titizlikle çalışılmış bir alan. Beton oda, betonun arkasında taş yünü ve tuğla duvar katmanlaşması, çift pencere ve çift kapı ile kurgulanmış. Böylece odada istenildiğinde dışarıdaki seslerden ve hayattan tamamen izole kalmak mümkün hale getirilmiş. Bu odanın brüt betonu temelde çıplak bırakılan ve ev kotunda teras oluşturan beton yüzeyde de devam ettirilmiş. Binanın geri kalan tüm dış duvarları ise, köyün ustaları tarafından, köyün lokal taşı ile yapılmış. Yine bütün bu duvarların iç yüzeylerinde ısı yalıtım malzemesi ve ikinci bir kat duvar katmanlaşması sayesinde hem ses hem de ısı yalıtımı anlamında yüksek performans sağlanıyor. Böylece evin tasarımında istenen sakin, sessiz, yerine ait hissi yakalanmış.

©Ersen Çörekçi

Barbaros Evi’nde açıklıklar da köyün iklimine göre belirlenmiş. Kışın çok rüzgarlı ve soğuk olan köyde sert esen rüzgar olan poyrazın yönüne göre cephe açıklıkları yerleştirilmiş; evin kuzey cephesi ise tamamen sağır duvarlarla inşa edilmiş. Evin doğu cephesinde ise mümkün olduğunca dar açıklıklar, şerit şeklinde, evin aydınlaması düşünülerek gerekli görülen kısımlara yerleştirilmiş. Ev aydınlanma anlamında aynı zamanda içinde bulunduğu doğayı da kullanıyor. Bahçede ellinin üzerinde kalıcı bitki çeşidi barındıran Barbaros Evi, batıda binadan terasa geçişi sağlayan geniş cam kayar pencerenin önünde bir söğüt ağacına sahip. Söğüt ağacı sayesinde evin yaşam alanı, yaz aylarında gölgede kalıyor; kış aylarında ise söğüdün yapraklarını dökmesiyle güneşin daha çok içeri girmesi sağlanmış oluyor. Böylece söğüt ağacı aynı zamanda iç mekanda yaz-kış ısıl konfor açısından eve olumlu katkıda bulunmuş oluyor.

© Hong Sung Jun, OMA

OMA’nın Chris van Dujin’in liderliğini yaptığı tasarım kolu tarafından tasarlanan Galleria Gwanggyo, 2020’nin Mart ayında açıldı. 1970’lerde kurulan Galleria, Kore’nin en önde gelen alışveriş merkezi zincirlerinden bir tanesi. OMA tarafından tasarlanan Gwanggyo mağazası ise şirketin ülkedeki altıncı mağazası. Güney Kore’nin kısmen yeni gelişen ve genç bir şehri olan Gwanggyo’da, yüksek gökdelen ve rezidansların arasında yer alan yapı, çarpıcı mimarisi ile şehrin kamusal yaşamının odak noktası olarak karakter kazanıyor. 

© Hong Sung Jun, OMA

Mağazanın konumu alınan tasarım kararlarının büyük bir kısmını dikte etmiş. Proje alanı, yeşil ve grinin birleştiği bir noktada, Suwon Gwanggyo Göl Parkı ile kent dokusunu oluşturan binaların arasında yer alıyor. OMA’nın mağazanın cephesinde tercih ettiği dokulu doğal mozaik kaplama binanın bu parkı andırması isteğinin bir sonucu. Bej, kahverengi ve toprak tonlarındaki üçgen taşların bir araya gelmesiyle oluşan cephe bir toprak kesitini de andırmakta. Heykelsi bir anıt gibi yerden yükselen mozaik kütle yapıyı şehrin bir görsel ikonu haline getiriyor. 

Konsept Modeli

Yapının tartışmasız en dikkat çekici noktası ise ‘taşı kazarak oluşturulan’ kamusal rota. Zemin katını mağazanın çatı bahçesine bağlayan bu rota ticari ve kültürel aktivitelerin de gerçekleştiği bir etkileşim ağı. OMA, bu yolun varlığı ile geleneksel alışveriş merkezi tipolojisine yenilikçi bir element kazandırmış. 540 metre boyunca dolanarak binanın 10 katını çıkan bu kamusal yolu kullanan ziyaretçiler, mağaza içinde sadece alışveriş imkanları ile değil pek çok değişik aktivite ile karşılaşma fırsatı yakalıyor. 

Tasarlanan bu kamusal rota bınanın opak ve taş dokusuna tezat olarak cephede çok yüzlü bir cam yüzey ile kaplanmış. Bu sayede bu yol aynı zamanda mağazanın içinde gerçekleşen ticari ve kültürel aktiviteleri şehre sunan bir pencere özelliği de kazanıyor. Cam kabuğun içinde birbirini takip eden teraslar ile yükselen bu rota sergi alanları ve kültürel performansların gerçekleşebileceği mekanlar oluşturuyor. Alışveriş olgusu ile kültürel aktiviteleri bir araya getiren tasarım, böylece alışverişin tahmin edilebilirliğini de ortadan kaldırıyor. 

© Hong Sung Jun, OMA

Toplam 10 kattan oluşan binanın bodrum katında bir yiyecek içecek satılan market bulunurken sekizinci katta ise barlar ve restoranlar yer alıyor. Dokuzuncu ve onuncu katlarda çok ekranlı sinema salonları, on birinci katta ise loca ve akademi olarak adlandırılan bir alan var. Alışverişe ayrılan sekiz kat botunca tüm katları dolaşan rotanın yanı sıra binanın sirkülasyonunu sağlayan merdiven ve asansörler de mevcut. 

© Hong Sung Jun, OMA

Galleria Gwanggyo’nun tasarımını OMA’nın partnerlerinden Chris van Dujin üstlenmiş. Dujin projeyi bu sözler ile anlatıyor: “Gwanggyo’ya ilk geldiğimizde şehrin tamamı bizde geçici olarak buradaymış izlenimi uyandırdı, şehrin kalıcılığa ihtiyacı vardı. Bu nedenle projeyi şehrin kütlesek çekim noktası olarak düşündük. Taş bir küp şeklinde şehrin başlangıç noktası…”